Đọc sách tiếng Anh có lợi ích gì? Nghiên cứu tổng hợp nói gì, và vì sao nhiều người thấy vô ích
Có rất nhiều nghiên cứu cho thấy đọc nhiều sách tiếng Anh (phương pháp extensive reading) mang lại lợi ích. Hai kỹ năng được cho là dễ tiến bộ nhất là tốc độ đọc và khả năng đọc hiểu. Ngược lại, mỗi cuốn sách chỉ để lại rất ít từ mới, còn kỹ năng nói thì khó tiến bộ nếu chỉ đọc. Bài viết này tóm tắt những gì các nghiên cứu tổng hợp đã chỉ ra, đối chiếu những lý do khiến nhiều người cho rằng đọc là "vô ích", và giới thiệu cách tự đo hiệu quả bằng con số.

Ý chính
- Các phân tích gộp về đọc nhiều cho thấy nhóm có đọc nhiều vượt nhóm không đọc, với mức hiệu quả từ nhỏ đến trung bình
- Dễ tiến bộ nhất là tốc độ đọc và khả năng đọc hiểu. Một cuốn sách chỉ để lại rất ít từ mới, nên cần đọc thật nhiều
- Muốn cải thiện kỹ năng nói và viết, cần thêm thời gian luyện tập ngoài việc đọc
- Cảm giác "vô ích" thường đến từ 5 điểm lệch: kỳ vọng về từ vựng, kỳ vọng về kỹ năng nói, lượng đọc, độ khó của sách và hoạt động sau khi đọc
- Có thể kiểm tra hiệu quả bằng cách đo cặp chỉ số số từ đọc được mỗi phút và mức hiểu nội dung, mỗi tháng một lần
Đọc sách tiếng Anh có lợi ích gì? Câu trả lời từ các nghiên cứu tổng hợp
Với việc đọc nhiều sách tiếng Anh (extensive reading), đã có rất nhiều báo cáo cho thấy có hiệu quả. Hai kỹ năng được cho là dễ tiến bộ nhất là tốc độ đọc tiếng Anh và khả năng đọc rồi nắm được nội dung. Ngược lại, mỗi cuốn sách chỉ để lại rất ít từ mới, còn kỹ năng nói và viết được cho là khó tiến bộ nếu chỉ đọc. Phần lớn những người thấy việc đọc là "vô ích" không gặp vấn đề ở bản thân phương pháp, mà ở chỗ một trong 5 điểm sau lệch khỏi điều kiện mà các nghiên cứu ghi nhận hiệu quả: kỳ vọng về từ vựng, kỳ vọng về kỹ năng nói, lượng đọc, độ khó của sách và hoạt động sau khi đọc.
Bài viết này dựa trên 2 bài báo tổng hợp các nghiên cứu về đọc nhiều (gọi là "phân tích gộp", tức gom kết quả của nhiều nghiên cứu rồi tính trung bình), để sắp xếp lại việc đọc nhiều có tác dụng với kỹ năng nào và ít tác dụng với kỹ năng nào. Sau đó, bài đối chiếu từng lý do khiến người ta nói đọc là "vô ích" với nghiên cứu, và cuối cùng giới thiệu cách tự kiểm tra bằng con số xem việc đọc của bạn có hiệu quả hay không. Cách bắt đầu và cách chọn sách được tổng hợp trong bài Cách bắt đầu đọc nhiều sách tiếng Anh miễn phí.
Những gì các nghiên cứu tổng hợp đã chỉ ra
Trên thế giới có vài chục nghiên cứu về hiệu quả của việc đọc nhiều. Vì kết quả từng nghiên cứu dao động khá nhiều, ở đây chúng ta xem 2 bài báo đã gom nhiều nghiên cứu lại và tính trung bình.
| Bài báo | Số nghiên cứu được gom | Kết quả |
|---|---|---|
| Nakanishi (2015, TESOL Quarterly) | 34 nghiên cứu, 3.942 người tham gia | Nhóm đọc nhiều vượt nhóm không đọc nhiều. Mức hiệu quả "trung bình". Khi so trước và sau khi đọc, mức tiến bộ còn lớn hơn. Hiệu quả cao hơn ở người lớn tuổi hơn và ở các chương trình kéo dài lâu hơn |
| Jeon và Day (2016, Reading in a Foreign Language) | 49 nghiên cứu (1980–2014), 5.919 người tham gia | Mức hiệu quả "từ nhỏ đến trung bình". Người ở mức trung bình của nhóm đọc nhiều đứng ở vị trí cao hơn 70% nhóm không đọc nhiều. Người lớn đạt hiệu quả cao hơn học sinh trung học, và hiệu quả cao hơn khi kết hợp với các hoạt động khác ngoài việc đọc |
Bài báo của Jeon và Day phân tích lại với điều kiện chặt hơn, vì cho rằng phân tích trước đó của Nakanishi có lẫn những nghiên cứu không khớp với định nghĩa đọc nhiều, chẳng hạn cho người học đọc những văn bản dài được chỉ định sẵn thay vì tự chọn sách. Dù vậy, xu hướng lớn vẫn giống nhau: nhóm đọc nhiều vượt nhóm học đọc kỹ (dịch từng câu một) hoặc học đọc hiểu theo cách truyền thống.
Nói dễ hiểu hơn về "vị trí cao hơn 70%": nếu xếp 100 người không đọc nhiều thành một hàng, rồi đặt người ở giữa của nhóm đọc nhiều vào hàng đó, người này sẽ đứng khoảng thứ 28 tính từ trên xuống. Không phải là thay đổi ngoạn mục, nhưng đó là một khoảng cách khó gọi là ngẫu nhiên và được ghi nhận lặp đi lặp lại.
Các nghiên cứu cũng tách riêng xem việc đọc nhiều có tác dụng với kỹ năng nào. Trong phân tích của Jeon và Day, hiệu quả lớn nhất ở tốc độ đọc, tiếp theo là khả năng đọc hiểu, rồi đến từ vựng.
Tuy nhiên, chính bài báo lưu ý rằng chênh lệch giữa 3 mục này không rõ ràng, và có thể là do số nghiên cứu về tốc độ đọc còn ít. Cách hiểu trung thành với bài báo gốc là: "đọc nhiều dễ có tác dụng với tốc độ đọc, cũng có tác dụng với từ vựng, nhưng khiêm tốn hơn một chút so với các mục khác".
Nền tảng của phương pháp đọc nhiều là "giả thuyết đọc" do nhà ngôn ngữ học Krashen đề xuất. Đúng như tiêu đề bài báo năm 1989 của ông, ý tưởng là chúng ta tiếp thu từ vựng và chính tả thông qua việc đọc. Đây vẫn chỉ là giả thuyết, nhưng 2 bài tổng hợp ở trên cho thấy, tính trung bình trên nhiều nghiên cứu, nhóm đọc nhiều tiến bộ hơn nhóm không đọc nhiều.
Đối chiếu với nghiên cứu: vì sao nhiều người nói đọc sách tiếng Anh là "vô ích"
Bên cạnh các báo cáo về hiệu quả, ta cũng hay nghe nói "đọc nhiều là vô ích". Dưới đây là 5 lý do thường được nêu, mỗi lý do đi kèm với những gì nghiên cứu đã chỉ ra và cách xử lý. Lý do 1 và 2 là lệch về kỹ năng mà bạn kỳ vọng ở việc đọc; lý do 3 đến 5 là lệch về điều kiện thực hiện.
1. Không nhớ được từ vựng
Điều này cũng khớp với nghiên cứu. Waring và Takaki (2003) cho 15 người học tiếng Anh ở Nhật Bản đọc một cuốn sách dễ viết bằng 400 từ cơ bản, rồi khảo sát xem 25 từ được cài vào sách còn đọng lại bao nhiêu. Sau 3 tháng, trung bình mỗi người chỉ còn nhớ khoảng 1 trong 25 từ, và những từ gặp ít hơn 8 lần trong sách thì sau 3 tháng không còn từ nào.
Tuy vậy, kết luận của bài báo này không phải "đọc nhiều là vô ích", mà là "chỉ một cuốn sách thì hầu như không để lại từ mới, nên cần đọc thật nhiều". Ngoài ra, trong nghiên cứu của Pigada và Schmitt (2006) theo dõi một người học tiếng Pháp trong một tháng, khi đo không chỉ nghĩa mà cả chính tả và cách dùng, có 65% số từ được khảo sát tăng thêm ít nhiều hiểu biết. Bài báo chỉ ra rằng nếu chỉ đo nghĩa và không tính những trường hợp mới hiểu một phần, ta dễ đánh giá thấp mức tiến bộ.

Cách xử lý: nếu muốn tăng vốn từ, cách nhanh nhất là đọc liên tục cùng một bộ sách hoặc cùng một thể loại để gặp lại cùng một từ nhiều lần. Nếu đã biết rõ những từ mình muốn nhớ, việc luyện thêm riêng bằng sổ từ vựng cũng phù hợp với cách nghĩ của nghiên cứu (giải thích ở mục 2 tiếp theo).
2. Không nói được
Đây cũng là lệch về kỹ năng bạn kỳ vọng ở việc đọc. Nation (2007), người nổi tiếng với các nghiên cứu về từ vựng, chia việc học ngoại ngữ thành 4 trụ cột: "tiếp nhận ý nghĩa (đọc, nghe)", "truyền đạt ý nghĩa (nói, viết)", "học có chủ đích về bản thân ngôn ngữ (ngữ pháp, phát âm, từ vựng)" và "luyện để dùng nhanh những gì đã biết", và cho rằng nên dành thời gian gần như ngang nhau cho cả 4. Đọc nhiều là trụ cột thứ nhất.
Có nghiên cứu cho thấy đọc nhiều giúp cải thiện kỹ năng viết, nhưng tự nhiên nhất là hiểu rằng muốn nói giỏi thì cần thời gian thực sự nói. Thêm những hoạt động đầu ra nhỏ, như kể lại tóm tắt câu chuyện vừa đọc trong 1 phút hay viết 3 dòng cảm nhận, sẽ giúp bạn chuyển tiếng Anh đã đọc sang phía sử dụng.
3. Đọc mấy tháng mà không thấy thay đổi
Jeon và Day cho rằng hiệu quả của đọc nhiều khó thể hiện ngay và cần thời gian. Khi so theo độ dài chương trình, giữa các chương trình dưới nửa năm, từ nửa năm đến khoảng 10 tháng và trên 1 năm không có chênh lệch rõ ràng (chỉ có 4 nghiên cứu kéo dài trên 1 năm). Phân tích của Nakanishi cho thấy hiệu quả cao hơn ở các chương trình dài, nhưng với điều kiện chặt hơn của Jeon và Day thì không có chênh lệch. Vì vậy, xem bạn đã đọc được bao nhiêu trong khoảng thời gian đó sẽ là manh mối tốt hơn so với độ dài thời gian.
Về mức lượng đọc, có nghiên cứu của Beglar và Hunt (2014). 14 sinh viên đại học ở Nhật Bản có tốc độ đọc tăng nhiều nhất trong 1 năm đã đọc trung bình khoảng 209.000 từ ("số từ chuẩn", tính 1 từ bằng 6 ký tự). Từ kết quả này, hai tác giả đưa ra mức 200.000 từ mỗi năm như một ngưỡng tối thiểu có cơ sở. Chia cho 1 năm thì khoảng 550 từ mỗi ngày. Mốc 100.000 từ và 1.000.000 từ trong bài hướng dẫn cách bắt đầu là mục tiêu để duy trì, còn 200.000 từ mỗi năm là con số rút ra từ lượng đọc trung bình của những sinh viên thực sự tăng được tốc độ đọc; hai con số khác nhau ở điểm đó. Nếu đọc vài tháng mà không thấy thay đổi, trước hết hãy kiểm tra xem lượng đọc của bạn đã đạt mức này chưa.
4. Sách quá khó
Cũng trong nghiên cứu của Beglar và Hunt, những sinh viên tiến bộ chủ yếu đọc sách được viết lại cho dễ dành cho người học (sách đọc phân cấp, graded readers), và loại sách này được cho là hiệu quả hơn sách thông thường chưa viết lại trong việc tăng tốc độ đọc. Kết luận của nghiên cứu là: với người học chưa đến trình độ trung cấp, đọc những cuốn sách đọc thoải mái, dù thấp hơn trình độ của mình, là cách có hiệu quả.
Cách đọc vừa tra từ điển vừa tiến từng chút một có ích khi đọc kỹ, nhưng khác với điều kiện mà các nghiên cứu về đọc nhiều ghi nhận hiệu quả. Cách ước lượng độ dễ của sách được giới thiệu trong bài Cách bắt đầu đọc nhiều sách tiếng Anh miễn phí.
5. Chỉ đọc rồi thôi
Trong phân tích của Jeon và Day, hiệu quả lớn nhất ở dạng lồng ghép đọc nhiều vào toàn bộ khóa học, và nhỏ nhất ở dạng lớp học riêng chỉ để đọc nhiều (chỉ có 1 nghiên cứu về lớp học chỉ đọc nhiều, nên chưa thể khẳng định). Bài báo cho rằng kết hợp với các hoạt động như luyện từ vựng, thảo luận, thuyết trình mang lại hiệu quả cao hơn.
Ngay cả khi đọc một mình, chỉ cần thêm một chút "sau khi đọc", như nói chuyện với ai đó về cuốn sách vừa đọc, hay ghi lại cách diễn đạt mình để ý rồi thử dùng vào hôm sau, tiếng Anh bạn đã đọc sẽ dễ đọng lại hơn.
Để tự đối chiếu 5 lý do trên với bản thân, bạn có thể đi lần lượt theo thứ tự sau.
Tự kiểm tra bằng con số xem việc đọc có hiệu quả không
"Tốc độ đọc", kỹ năng có hiệu quả khá lớn trong các nghiên cứu, là con số khó thấy nếu không tự đo. Vì vậy, mỗi tháng một lần, hãy đo theo cặp: số từ đọc được trong 1 phút và mức độ hiểu nội dung. Cách ghi tổng số từ đã đọc được tổng hợp trong bài hướng dẫn cách bắt đầu.
Lướt mắt thật nhanh mà không hiểu nghĩa thì tốc độ đọc chẳng có ý nghĩa gì. Trong nghiên cứu cũng có ví dụ đo tốc độ đồng thời theo dõi để mức hiểu nội dung không xuống dưới 70% (Shimono, 2018). Hãy luôn ghi tốc độ và mức hiểu thành một cặp.
Cách đo gồm 4 bước sau.
- Chọn một văn bản dễ đọc, biết trước số từ (ví dụ một chương của sách đọc phân cấp)
- Đọc thầm với tốc độ bình thường, không đọc thành tiếng, và bấm giờ
- Tính số từ mỗi phút bằng công thức "số từ ÷ số giây × 60"
- Không nhìn lại văn bản, trả lời các câu hỏi kiểm tra nội dung
Hãy dùng văn bản đọc lần đầu, không đọc lại quá nhiều, và đọc theo cách bình thường của bạn. Dùng đồng hồ bấm giờ trên điện thoại là đủ. Ví dụ, nếu đọc 400 từ trong 3 phút 20 giây (200 giây) thì 400 ÷ 200 × 60 = 120 từ mỗi phút.
Sách đọc phân cấp đôi khi có sẵn câu hỏi, nếu không có thì bạn có thể nhờ AI soạn.
Hãy soạn câu hỏi để kiểm tra xem người đọc đoạn văn tiếng Anh dưới đây có hiểu nội dung hay không. - Viết 5 câu hỏi bằng tiếng Anh, mỗi câu có 4 lựa chọn - Chỉ hỏi những điều được viết rõ trong đoạn văn - Không soạn câu hỏi có thể trả lời bằng hiểu biết thông thường mà không cần đọc đoạn văn - Ghi tất cả đáp án ở cuối, sau phần câu hỏi [Đoạn văn tiếng Anh] (Dán đoạn văn bạn đã đọc vào đây)
Nếu xem câu hỏi trước, bạn sẽ đọc theo kiểu dò tìm đáp án, nên hãy mở câu hỏi sau khi đọc xong. Tương ứng với mức 70% trong nghiên cứu, ở đây lấy mốc trả lời đúng từ 4/5 câu (80%) trở lên.
Không cần đo mỗi ngày. Mỗi tháng một lần, đo bằng một văn bản khác có độ khó tương đương, rồi ghi tốc độ và mức hiểu cạnh nhau.
| Tháng đo | Số từ của văn bản | Thời gian | Số từ mỗi phút | Câu hỏi kiểm tra | Điều rút ra |
|---|---|---|---|---|---|
| Tháng 1 | 400 từ | 200 giây | 120 từ | 4/5 câu | Lấy đây làm điểm xuất phát |
| Tháng 2 | 380 từ | 175 giây | khoảng 130 từ | 5/5 câu | Cả tốc độ lẫn mức hiểu đều tăng. Đang tiến bộ |
| Tháng 3 | 420 từ | 180 giây | 140 từ | 3/5 câu | Tốc độ tăng nhưng mức hiểu giảm. Ưu tiên lấy lại mức hiểu hơn là tốc độ |
Ngày đo: Số từ của văn bản: từ Thời gian: phút giây (= giây) Số từ mỗi phút: từ (số từ ÷ số giây × 60) Câu hỏi kiểm tra: đúng /5 câu
Như tháng 3 trong ví dụ, nếu tốc độ tăng mà mức hiểu giảm, tức là bạn đang quá chú tâm vào việc đọc nhanh. Khi giữ được cả tốc độ lẫn mức hiểu, đó mới là lúc bạn thực sự tiến bộ.
Muốn đọc nhiều, hãy chọn những truyện khiến bạn muốn đọc tiếp
Điều có thể rút ra từ nghiên cứu là: "tiếng Anh dễ, đọc thật nhiều". Thứ có tác dụng nhất cho việc đó có lẽ là những câu chuyện khiến bạn muốn lật sang trang tiếp theo. Original Novel (original-novel.com), nơi tập hợp các truyện được tạo bằng AI, có cả những truyện đọc được bằng tiếng Anh. Mỗi truyện được chia thành từng chương, nên dễ đọc dần mỗi ngày một ít.
Truyện khiến bạn muốn đọc tiếp
Xem thêm: Truyện khiến bạn muốn đọc tiếp ›Muốn đọc nhiều, hãy bắt đầu từ những truyện khiến bạn tò mò về diễn biến tiếp theo. Bạn có thể lọc truyện đọc được bằng tiếng Anh theo ngôn ngữ nội dung ở trang tìm truyện.
Nguồn tham khảo (ngày kiểm tra)
- The effectiveness of ER on reading proficiency: A meta-analysisReading in a Foreign Language (Jeon & Day, 2016) / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- At what rate do learners learn and retain new vocabulary from reading a graded reader?Reading in a Foreign Language (Waring & Takaki, 2003) / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Vocabulary acquisition from extensive reading: A case studyReading in a Foreign Language (Pigada & Schmitt, 2006) / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Pleasure reading and reading rate gainsReading in a Foreign Language (Beglar & Hunt, 2014) / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- L2 reading fluency progression using timed reading and repeated oral readingReading in a Foreign Language (Shimono, 2018) / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
Câu hỏi thường gặp
Trẻ em và học sinh trung học có nhận được lợi ích từ việc đọc nhiều không?
Có những báo cáo cho thấy có hiệu quả, nhưng trong phân tích gộp của Jeon và Day (2016), mức hiệu quả lớn nhất ở người lớn, tiếp theo là trẻ em, rồi đến học sinh trung học. Tuy nhiên, số nghiên cứu về trẻ em và học sinh trung học còn ít, và chính bài báo cũng cho rằng cần thêm nghiên cứu. Về lý do hiệu quả ở học sinh trung học thấp hơn, bài báo nêu khả năng các em khó hứng thú với việc đọc không gắn trực tiếp với điểm số.
Đọc nhiều bằng sách giấy hay đọc trên web, sách điện tử thì tốt hơn?
Trong phân tích của Jeon và Day (2016), hiệu quả của việc đọc truyện trên web lớn hơn sách giấy. Tuy nhiên, chỉ có 10 nghiên cứu về đọc trên web, và phần lớn trong số đó khảo sát người lớn, nhóm vốn có hiệu quả cao, nên bài báo khuyên nên thận trọng khi diễn giải. Vì chưa có kết luận bên nào tốt hơn, bạn cứ chọn cách nào dễ duy trì hơn.
Đọc nhiều và đọc kỹ (dịch từng câu một), cách nào giúp tiếng Anh tiến bộ hơn?
Các phân tích gộp báo cáo rằng nhóm đọc nhiều vượt nhóm học đọc kỹ hoặc học đọc hiểu theo cách truyền thống. Tuy nhiên, thời gian học có chủ đích về ngữ pháp và từ vựng cũng được cho là không thể thiếu khi học ngoại ngữ, nên không cần chọn một trong hai. Cách thực tế là dùng đọc kỹ cho văn bản khó và đọc nhiều cho văn bản dễ.



