บทที่ 3
โซ่กับสี่วินาที
ปัดไปทางซ้ายเพื่ออ่านต่อ
แปดโมงเช้า ย่านชานเมืองทางเหนือของปารีส ที่โกดังอิฐเก่าริมทางรถไฟ มีป้ายสีซีดของอาเตอลิเยร์ ซ็องแดร็ง แขวนอยู่
พอเปิดประตูเข้าไป เสียงจักรเย็บผ้าก็ถาโถมเข้ามาเหมือนกำแพง เตารีดไอน้ำพ่นลมหายใจสีขาว หลอดไฟฟลูออเรสเซนต์บนเพดานดวงหนึ่งกะพริบถี่
จัสตินหยุดเท้าตรงธรณีประตู ในเอกสารระบุว่าเธอฝึกงานที่นี่มาหกเดือน แต่นี่คือ “ที่ทำงานเก่า” ที่เธอไม่เคยเหยียบมาก่อนเลยสักครั้ง
“อ้าว มาแล้วเหรอ”
มาน็องเงยหน้าขึ้นจากอีกฟากของโต๊ะทำงาน เธอรัดแขนเสื้อเชิ้ตขาวไว้ด้วยปลอกแขนสีดำ แล้วยกแว่นขยายที่ห้อยคอขึ้นแนบตา ส่องดูรอยเย็บ วันนี้เธอก็ยังไม่เรียกชื่อจัสตินเหมือนเดิม
“อรุณสวัสดิ์ค่ะ คุณคาโรลีนให้ฉันมาดูขั้นตอนการทำงานค่ะ”
“ดูไปเถอะ ดูแล้วอยากร้องไห้เลยล่ะ ชุดสำหรับหนังรวมทั้งหมดสี่สิบชุด ต้องส่งเช้าวันมะรืน แปดโมงตรง เหลืออีกสี่สิบแปดชั่วโมง แต่เสร็จแล้วแค่สิบเอ็ดชุดเอง”
“ด้วยจำนวนคนในห้องนี้ วันหนึ่งทำได้กี่ชุดคะ”
คนที่ตอบคือชายที่เดินออกมาจากด้านใน พุงยื่นล้นเข็มขัด อายุราวห้าสิบ เขาแนะนำตัวว่าเป็นเจ้าของกิจการ ชื่อฌีลแบร์ ซ็องแดร็ง
“สี่ชุด ไม่สิ ถ้าให้อดนอนก็ได้ห้าชุด ไม่มีปัญหา”
“ถ้าวันละห้าชุด สองวันก็สิบชุดค่ะ ยังเหลืออีกยี่สิบเก้าชุด”
“…ก็บอกแล้วไงว่าจะให้อดนอน”
ฌีลแบร์มองป้ายชื่อของจัสติน แล้วหรี่ตา
“ลีซ อาร์โน? บอกว่าเคยอยู่ที่นี่น่ะนะ จำไม่ได้หรอก หน้าเด็กฝึกงานใครจะไปจำทุกคน”
จัสตินผ่อนลมหายใจออกเงียบ ๆ หนึ่งครั้ง
จากนั้นเธอก็กวาดตามองไปทั่วห้อง จักรด้านหน้ามีสิบสองตัว คนนั่งก็สิบสองคน บนชั้นข้างประตูมีกล่องหลอดด้ายที่ดูเหมือนเพิ่งแจกเมื่อเช้าวางเรียงอยู่ ป้ายบนกล่องเขียนชื่อคนไว้ทีละกล่อง นับดูได้สิบแปดกล่อง ห้องที่มีคนสิบสองคน แต่ด้ายสิบแปดคน ตัวเลขไม่ตรงกัน
เธอตั้งใจฟัง ใต้เสียงจักรด้านหน้ามีอีกเสียงหนึ่งซ้อนอยู่ มาจากหลังประตูด้านในที่เขียนว่า “คลังสินค้า” เป็นเสียงที่เร็วกว่าด้านหน้าและไม่สะดุดเลย
“รวมจักรห้องด้านในแล้ว วันละสี่ชุดหรือคะ”
สีหน้าของฌีลแบร์ซีดลง
*
ห้องด้านในไม่มีหน้าต่าง
ใต้หน้าต่างที่ถูกตีไม้ปิดไว้ ผู้หญิงหกคนนั่งหลังโค้งก้มหน้าเย็บผ้า บนพื้นมีเศษด้ายกับฝุ่นสะสมอยู่ ลึกเข้าไปสุดห้องมีป้ายสีเขียวบอกทางหนีไฟ ที่ลูกบิดประตูนั้นมีโซ่หนาพันอยู่สามรอบ กุญแจคล้องสนิมเขรอะห้อยอยู่หนึ่งดอก
มือของผู้หญิงเหล่านั้นหยุดลง คนที่นั่งหน้าสุดมีข้อนิ้วโตบวมเป่ง คงอายุเกินหกสิบแล้ว
“ไม่ได้รับค่าจ้างมานานเท่าไรแล้วคะ”
“สองเดือนแล้ว เขาว่าพวกฉันเป็นเด็กฝึกงาน อายุปูนนี้แล้วยังเป็นเด็กฝึกงานอีก”
ผู้หญิงคนนั้นแนะนำตัวว่าชื่อเนลลี การ์นีเย เสียงต่ำและแห้งผาก
จัสตินหันกลับไป ฌีลแบร์ยืนอยู่ที่ประตู ด้านหลังเขามีมาน็องยืนอยู่ด้วย
“กุญแจประตูทางหนีไฟอยู่ที่ไหนคะ”
“ทะ ทำหายไปแล้ว นานมาแล้วด้วย”
มือขวาของชายคนนั้นหยุดค้างอยู่เหนือกระเป๋ากางเกง จัสตินไม่ถามต่ออีก
เธอหยิบกล่องเข็มกลัดซ่อนปลายออกจากกระเป๋า ดึงออกมาหนึ่งอัน ใช้นิ้วงอปลายเข็ม แล้วย่อตัวลงตรงหน้ากุญแจ สอดเข็มเข้าไปในรู ข้อมือบิดเบา ๆ สองครั้ง
เสียงดังแกร๊ก
สี่วินาที
เสียงโซ่ตกลงบนพื้นดังกว่าที่คิด ผู้หญิงทั้งหกคนสูดลมหายใจกลั้นไว้ จัสตินผลักประตู แสงยามเช้ากับกลิ่นกรวดข้างทางรถไฟพัดเข้ามา
“ทางหนีไฟต้องเปิดไว้ตลอดเวลาค่ะ”
เธอลุกขึ้นยืนแล้วหันกลับไป สบตากับมาน็อง
ดวงตากลมโตของมาน็องมองเข็มกลัดที่งอ จากนั้นมองมือของจัสติน และสุดท้ายก็มองหน้าเธอ
จัสตินคิดว่าเดี๋ยวคงถูกถามอะไรสักอย่าง เธอใช้นิ้วโป้งกดสายนาฬิกาที่ข้อมือขวาไว้
“แล้วสี่สิบชุดนี่ จะเริ่มจากชุดไหนก่อนล่ะ”
มาน็องถามแค่นั้นเอง
“…ขอดูตารางลำดับการถ่ายทำหน่อยค่ะ”
*
เก้าโมงเช้า จัสตินแกะตารางทั้งหมดออกจากผนัง แล้ววางเรียงบนพื้น
การถ่ายทำจะเริ่มวันจันทร์หน้า ยาวสามวัน วันแรกใช้ชุดสิบสี่ชุด วันที่สองเก้าชุด วันที่สามหกชุด
“ฉันจะทำสิบสี่ชุดของวันแรกให้เสร็จก่อนค่ะ ส่วนอีกสิบห้าชุดที่เหลือ จะไล่เลื่อนไปข้างหลังตามลำดับ”
“ทำพร้อมกันหมดเลยไม่เร็วกว่าเหรอ”
“เวลาขนของลงเรือ ของที่จะขนลงก่อนต้องเอาขึ้นเป็นชิ้นสุดท้ายค่ะ ถ้าขนขึ้นพร้อมกันหมด ก็จะล่าช้าพร้อมกันหมดเหมือนกัน”
“เรือเหรอ”
มาน็องไม่พูดอะไรต่อ ใช้นิ้วที่สวมปลอกนิ้วเคาะคางเบา ๆ
จัสตินจัดการไหลของคนใหม่ด้วย คนสิบสองคนด้านหน้าทำหน้าที่ตัดผ้ากับเย็บตะเข็บตรงด้วยจักร ส่วนหกคนด้านในให้ย้ายมาที่ริมหน้าต่างของห้องด้านหน้าซึ่งสว่าง งานเย็บมือขั้นสุดท้ายกับการติดกระดุม หกคนนี้ทำได้เร็วกว่าเท่าตัว โต๊ะรีดผ้าเพิ่มจากหนึ่งเป็นสองตัว เพื่อไม่ให้เสื้อผ้าที่เสร็จแล้วไปติดค้างอยู่ตรงนั้น
ที่ท่าเรือ ถ้าของไปติดอยู่ที่จุดเดียว ทุกอย่างก็จะเน่าเสียตั้งแต่ตรงนั้น เพราะอย่างนั้นต้องหาจุดที่ติดให้เจอก่อน ที่นี่ก็คือโต๊ะรีดผ้ากับห้องด้านใน
หลังเที่ยง จังหวะเสียงจักรก็เปลี่ยนไป ห้าโมงเย็น ตัวเลขบนตารางผนังเพิ่มจากสิบเอ็ดชุดเป็นสิบเก้าชุด
*
ห้าโมงครึ่ง ในห้องสำนักงาน จัสตินเปิดสมุดบัญชีของฌีลแบร์
“ในสมุดบัญชีเล่มนี้ ไม่มีช่องของคนทั้งหกในห้องด้านในค่ะ”
“ก็บอกแล้วว่าเป็นเด็กฝึกงาน อีกอย่างเงินจากเมซงก็มาช้าตลอด ทางนี้ก็ลำบากเหมือนกันนะ”
“งั้นเรื่องนั้นฉันก็จะเขียนลงในรายงานด้วยค่ะ”
“รายงานเหรอ”
“เรื่องของวันนี้ ฉันจะส่งให้เมซง เรื่องโซ่ เรื่องค่าจ้าง ถ้าเจ้าหน้าที่ดับเพลิงมาเห็นเข้า อาเตอลิเยร์นี้จะถูกสั่งปิดตั้งแต่พรุ่งนี้ ถ้าปิดแล้วสี่สิบชุดก็ทำไม่ทัน หนังก็เดือดร้อน เมซงก็เดือดร้อน และคนที่เดือดร้อนที่สุดก็คือคุณค่ะ”
ฌีลแบร์เช็ดเหงื่อ จัสตินไม่ได้ขึ้นเสียง เพียงวางกระดาษขาวหนึ่งแผ่นลงบนโต๊ะ
“วันนี้ภายในวัน ให้จ่ายค่าจ้างหนึ่งเดือนเป็นเงินสดให้ทั้งหกคน ส่วนอีกหนึ่งเดือนที่เหลือ ให้จ่ายภายในวันพุธหน้า ช่วยเขียนไว้ตรงนี้ด้วยค่ะ ถ้าคุณเขียน ฉันจะเขียนในรายงานแค่ว่า ‘จัดขั้นตอนการทำงานใหม่’ เท่านั้น”
“…เด็กฝึกงานแท้ ๆ ยังมาพูดจาเหมือนทวงหนี้”
“เป็นเรื่องของขั้นตอนการทำงานค่ะ”
ฌีลแบร์จ้องกระดาษอยู่นาน แล้วจึงหยิบปากกาขึ้นมา
*
สองทุ่ม ขณะที่ผู้หญิงทั้งหลายเตรียมตัวกลับบ้าน ฌีลแบร์ก็แจกซองสีน้ำตาลให้ทีละคน
เนลลีรับซองมาแล้วไม่ได้ตรวจดูข้างใน ยัดใส่กระเป๋าผ้ากันเปื้อนทันที จากนั้นเมื่อเดินผ่านข้างจัสติน เธอก็หยุดเท้า
“เธอไม่ใช่ลีซ”
เป็นเสียงกระซิบ แผ่นหลังของจัสตินแข็งทื่อ
“…คุณหมายความว่ายังไงคะ”
“เด็กคนนั้นนั่งติดกระดุมอยู่ข้างฉันตั้งครึ่งปี ฉันก็จำหน้าได้อยู่แล้วล่ะ”
จัสตินพูดอะไรไม่ออก สายตาของเนลลีมองตรงมา ไม่ใช่สายตาของคนที่โกหก
“สบายใจเถอะ ฉันไม่บอกใครหรอก ฉันยังไม่ตกต่ำถึงขนาดขายคนที่ช่วยแกะโซ่ให้หรอกนะ”
เนลลีพูดเท่านั้น แล้วเดินออกทางประตูหนีไฟที่เปิดค้างอยู่ ออกไปยังริมทางรถไฟยามค่ำ
*
รถของมาน็องทั้งเก่าและเล็ก
พอนั่งลงที่เบาะข้างคนขับ เข่าของจัสตินก็ชนกับแผงหน้าปัด เธอต้องพับร่างสูงหนึ่งร้อยเจ็ดสิบเจ็ดเซนติเมตรลงไป แว่นตาแฟชั่นเลื่อนหลุดบนสันจมูก ขอบแว่นกดโดนปุ่มเล็ก ๆ ตรงกลางจมูก
“ฟุฟุ ดูอึดอัดนะ”
“ไม่มีปัญหาค่ะ”
บนถนนวงแหวนยามค่ำ ไฟท้ายรถไหลเป็นสายแดงเหมือนแม่น้ำ
“นี่ ดื่มกาแฟสักแก้วไหม ข้างหน้านี่มีร้านเปิดดึกอยู่นะ”
จัสตินแข็งทื่อ
ทั้งโซ่ ทั้งกุญแจ ทั้งเจ้าของกิจการพุงพลุ้ย ตลอดวันเธอไม่รู้สึกอะไรเลยสักอย่าง แต่กับประโยคเดียวนี้ เธอกลับไม่รู้ว่าจะตอบอย่างไรดี
“…กาแฟน่ะ คือ…”
“อ้าว ไม่ชอบเหรอ”
“เปล่าค่ะ ชอบ แต่ว่า ลิ้นฉันลวกง่าย”
“ก็รอให้เย็นก่อนสิ”
“…ค่ะ”
“งั้นสีที่ชอบล่ะ”
“…สีกรมท่าค่ะ”
“ทำไมล่ะ”
“เพราะคราบสกปรกไม่ค่อยเห็นค่ะ”
มาน็องหลุดหัวเราะออกมา มือยังกุมพวงมาลัยไว้ ไหล่สั่นเพราะหัวเราะ ลักยิ้มปรากฏตรงมุมปากด้านซ้าย
“ตรงนั้นน่ะ ด้ายหลุดลุ่ยนะ เหตุผลที่ชอบสีนี้ดันเป็นเรื่องคราบสกปรกเสียได้”
“…ขอโทษค่ะ”
“ไม่ต้องขอโทษหรอก แล้วกาแฟล่ะ”
“คืนนี้… ฉันจะกลับไปทำความสะอาดห้องค่ะ”
“อ้าว งั้นเหรอ งั้นไว้คราวหน้านะ”
คราวหน้า จัสตินพูดคำนั้นซ้ำในปากเบา ๆ
รถจอดลงที่หน้าอพาร์ตเมนต์ ขณะที่เธอกำลังจะลงจากรถ มาน็องก็หยิบอะไรบางอย่างออกจากกระเป๋าเสื้อกั๊ก แล้ววางลงบนฝ่ามือของจัสตินเงียบ ๆ
เป็นเข็มกลัดซ่อนปลายที่งออยู่ เข็มอันที่เธอน่าจะทิ้งไว้บนพื้นหน้าประตูทางหนีไฟแล้วแท้ ๆ
มาน็องไม่พูดอะไร จัสตินเองก็พูดอะไรไม่ออกเหมือนกัน รถทิ้งเสียงเครื่องยนต์เบา ๆ ไว้ แล้วลับไปตรงหัวมุมถนน
*
สี่ทุ่มกว่า ชั้นหกของอพาร์ตเมนต์เก่า
เมื่อขึ้นบันไดมาถึงชั้นบนสุด จัสตินก็หยุดเท้า
ประตูแง้มอยู่ราวหนึ่งนิ้ว
เช้านี้เธอไขกุญแจสองรอบ เรื่องนั้นเธอจำได้ ที่กุญแจไม่มีรอยขีดข่วน ไม่มีร่องรอยการงัดแงะ เป็นวิธีเปิดของคนที่รู้วิธีใช้กุญแจ
เธอเงี่ยหูฟัง ไม่มีเสียงอะไรเลย
จัสตินกอดกระเป๋าผ้าใบไว้แนบอก ความแข็งของสมุดบันทึกที่ห่อผ้าไว้กระทบแขน เธอผลักประตู
ห้องยังอยู่ในสภาพเดียวกับตอนที่ออกไปเมื่อเช้า เอกสารบนโต๊ะ ถ้วยในอ่างล้างจาน ไม่มีอะไรขยับเลย
มีเพียงอย่างเดียว คือกระดาษที่วางอยู่บนหมอนของเตียง
กระดาษบางพับสี่ทบ น้ำมันซึมจนโปร่งแสง พอหยิบขึ้นมาด้วยปลายนิ้ว ก็ได้กลิ่นถั่วลูกไก่ทอด
เป็นกระดาษห่อปานิส ในปารีสแทบไม่เคยเห็น มันคือกระดาษแบบเดียวกับที่พวกผู้ชายยืนกินกันตอนรุ่งสางที่แผงริมท่าเรือมาร์เซย์
“…ทำไมถึงมาอยู่ที่นี่”
เสียงที่หลุดออกมามีสำเนียงใต้ปนอยู่ชัดเจน
── จบบทที่ 3 ──
