Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo: con là tác giả, người lớn là người nghe – 4 bước và cách làm theo độ tuổi
Bí quyết lớn nhất khi dạy trẻ kể chuyện sáng tạo là để con quyết định cốt truyện, còn người lớn chỉ hỏi “Rồi sao nữa?” và ghi lại. Bài viết này tổng hợp 4 bước dùng được ở mọi độ tuổi, sự khác biệt trong cách làm từ 3 tuổi đến tiểu học, các trò chơi không cần dụng cụ, và những điều cần tuân thủ khi dùng AI.

Ý chính
- Con quyết định cốt truyện, người lớn đặt câu hỏi và ghi lại
- Một lần làm truyện gồm 4 bước: chọn nhân vật chính và nơi xảy ra → người lớn nói câu đầu tiên → hỏi “Rồi sao nữa?” để kể tiếp → ghi lại và đọc to
- Con càng lớn, người lớn càng nên giao dần cho con việc ghi chép và viết câu mở đầu
- Nếu dùng AI, hãy để AI chỉnh câu chữ cho dễ đọc và đặt câu hỏi, không nhập tên thật hay tên trường của con
- Chuyện đáng sợ hay buồn cũng đừng dừng lại, hãy cùng con quyết định cách kết thúc
Bí quyết dạy trẻ kể chuyện sáng tạo: “con là tác giả, người lớn là người nghe và người chép”
Khi cùng con làm truyện, điều hiệu quả nhất là chia vai rõ ràng: con quyết định cốt truyện, người lớn chỉ đặt câu hỏi và ghi lại. Nếu người lớn dẫn dắt kiểu “làm thế này mới hay nè”, trẻ sẽ dần chuyển sang ngồi nghe, và chẳng mấy chốc câu chuyện đã thành của người lớn. Ngược lại, khi người lớn hỏi “Rồi sao nữa?” và ghi nguyên văn lời con, dù ngắn đến đâu, đó vẫn là câu chuyện của riêng con.
Nếu ví như nấu ăn, thì con là người chọn thực đơn, còn người lớn là người đưa nguyên liệu và canh lửa. Kể cả khi câu chuyện nhảy sang những chỗ chẳng ăn khớp gì, trước hết cứ đón nhận nguyên như vậy.
Con quyết định
- Truyện về ai (nhân vật chính)
- Chuyện xảy ra ở đâu
- Chuyện gì xảy ra, rồi kết cục ra sao
- Tên câu chuyện
Người lớn làm
- Nói câu mở đầu để con có đà
- Hỏi “Rồi sao nữa?”
- Ghi nguyên văn lời con
- Đọc lại câu chuyện đã xong
Điều thay đổi theo độ tuổi là phần việc con đảm nhận. Với trẻ 3–4 tuổi, người lớn kể nhiều hơn, và trước hết chỉ giao cho con vai trò chọn lựa. Khi con biết viết, hãy dần giao cả việc ghi chép cho con. Dưới đây, chúng ta bắt đầu từ trình tự một lần làm truyện, dùng được ở mọi độ tuổi.
Trình tự một lần làm truyện (4 bước)
Một lần làm truyện chỉ nên kéo dài khoảng 10–15 phút. Thay vì kéo dài, kết thúc khi con còn thấy “vui quá, muốn làm nữa” sẽ giúp lần sau dễ bắt đầu hơn. Trình tự gồm 4 bước sau.
- 1Để con chọn nhân vật chính và nơi xảy ra chuyện
- 2Người lớn chỉ nói câu đầu tiên
- 3Hỏi “Rồi sao nữa?” để con kể tiếp
- 4Ghi nguyên văn lời con, đặt tên và đọc lại
1. Để con chọn nhân vật chính và nơi xảy ra chuyện
Chỉ hỏi 2 câu: “Hôm nay mình kể chuyện về ai?” và “Chuyện xảy ra ở đâu?”. Câu trả lời là gì cũng được: con quạ con thấy ở công viên hôm nay, hũ bánh flan trong tủ lạnh, con chó ở nhà bà… Nếu con phân vân không chọn được, hãy cho con chọn 1 trong 2, ví dụ “Con vật hay xe cộ, con chọn cái nào?”.
2. Người lớn chỉ nói câu đầu tiên
Trước một tờ giấy trắng, ngay cả người lớn cũng lúng túng không biết mở đầu thế nào. Riêng câu đầu tiên thì người lớn đảm nhận. Một câu có cả nhân vật chính và địa điểm, như “Một buổi sáng, hũ bánh flan thức dậy trong tủ lạnh”, sẽ giúp con dễ nghĩ tiếp hơn.
3. Hỏi “Rồi sao nữa?” để con kể tiếp
Từ đây là lượt của con. Người lớn chỉ hỏi “Rồi sao nữa?”, “Lúc đó ai tới vậy?”, và không quyết định câu chuyện sẽ đi về đâu. Những câu hỏi hữu ích khi con bị bí được tổng hợp ở phần sau.
4. Ghi nguyên văn lời con, đặt tên và đọc lại
Con kể gì, hãy ghi nguyên như thế, không sửa câu chữ. Dù cứ “rồi… rồi…” liên tục cũng không sao. Kể xong, nhờ con đặt tên cho câu chuyện, rồi người lớn đọc to từ đầu. Được nghe chính lời mình được đọc lên như một “câu chuyện” thường là khoảnh khắc trẻ vui nhất.
Cách làm thay đổi theo độ tuổi
4 bước thì ở tuổi nào cũng giống nhau, nhưng phần việc con có thể đảm nhận thay đổi theo tuổi. Độ tuổi chỉ là gợi ý, hãy tùy theo con mà thử cách làm của mức trước hoặc mức sau.
| Độ tuổi gợi ý | Con làm gì | Người lớn làm gì | Trò chơi phù hợp |
|---|---|---|---|
| 3–4 tuổi | Chọn nhân vật chính, trả lời một câu ngắn cho “Tiếp theo thì sao?” | Đảm nhận phần kể nhiều hơn, đưa ra câu hỏi chọn 1 trong 2 | Câu hỏi chọn 1 trong 2, nhìn tranh kể chuyện |
| 5–6 tuổi | Thay phiên với người lớn, mỗi người một câu để kể tiếp | Câu của mình nói ngắn, để con quyết định hướng đi. Ghi chép và đặt câu hỏi khi con bị bí | Kể chuyện nối tiếp, 3 từ khóa |
| Lớp 1–2 | Tự kể hoặc tự viết truyện ngắn (bắt đầu từ vài câu) | Giúp con viết câu mở đầu và đặt tên truyện | 3 từ khóa, câu hỏi “Nếu như…” |
| Từ lớp 3 | Tự viết truyện có mở đầu, biến cố và kết thúc | Làm người đọc và nói cảm nghĩ | Kể chuyện nối tiếp (với bạn bè), câu hỏi “Nếu như…” |
Tại Nhật Bản, Hướng dẫn chương trình giáo dục mẫu giáo của Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ (ban hành năm 2017) nêu, trong các nội dung của lĩnh vực “Ngôn ngữ”, việc trẻ làm quen với sách tranh và truyện, lắng nghe với sự hứng thú và cảm nhận niềm vui tưởng tượng. Ở tuổi mẫu giáo, người lớn làm người kể, còn con chỉ cần được giao vai trò chọn lựa là đủ.
Khi vào tiểu học, bản thân việc sáng tác truyện trở thành một phần của môn Tiếng Nhật. Trong Hướng dẫn chương trình tiểu học của Nhật Bản (ban hành năm 2017), môn Tiếng Nhật nêu các ví dụ hoạt động “Viết” như “sáng tác những câu chuyện đơn giản” ở lớp 1–2, và “sáng tác thơ hay truyện” ở lớp 3–4, tức là viết ra những điều cảm nhận hoặc tưởng tượng. Truyện làm ở nhà cũng là dịp luyện tập cho những bài tập như vậy ở trường, nhưng ở nhà hãy giữ đó là thời gian vui chơi, không chấm điểm, thì con sẽ thoải mái kể hơn.
Khi anh chị em khác tuổi cùng làm truyện, giao cho anh chị việc ghi chép sẽ giúp anh chị cũng có vai trò riêng, đồng thời chuyển sang lắng nghe lời của em.
Những câu hỏi hữu ích khi con bị bí
Khi con nói “Con không biết” rồi dừng lại, có thể con chưa thấy mình nên trả lời điều gì. Đổi sang câu hỏi cho thấy hướng trả lời thì nhiều khi con lại kể tiếp.
- “Lúc đó, ai tới vậy?”: có nhân vật mới xuất hiện là câu chuyện tự nhiên chuyển động
- “Bạn … muốn có điều gì?”: khi mong muốn của nhân vật chính rõ ràng, việc tiếp theo cũng rõ ràng
- “Nếu có chuyện rắc rối xảy ra thì đó là chuyện gì nhỉ?”: câu chuyện chưa có biến cố sẽ bắt đầu chuyển động từ đây
- “A hay B, con nghĩ chuyện thành ra thế nào?”: khi trả lời tự do còn khó, hãy cho con chọn 1 trong 2
- “Nghe thấy tiếng gì? Ngửi thấy mùi gì?”: cảnh trở nên chi tiết hơn, truyện ngắn cũng hiện lên thành hình ảnh
- “Cuối cùng thành ra thế nào thì con thấy vui?”: quyết định kết thúc trước sẽ giúp truyện không quá dài
Ngược lại, điều nên tránh là sửa kiểu “Vậy là vô lý” hay “Bình thường phải thế này chứ”. Cá biết bay hay cục tẩy biết nói đều có thể xảy ra trong truyện. Khi cốt truyện thật sự không nối được, hãy hỏi lý do, như “Sao nó bay được vậy?”, nhiều khi con sẽ tự nối lại.
Trò chơi kể chuyện chỉ cần giấy và bút
Biến thành trò chơi thì có thể chơi tiếp cả trên xe hay lúc chờ đợi. Dưới đây là 4 trò gần như không cần dụng cụ.

Kể chuyện nối tiếp
Mỗi người một câu, lần lượt kể tiếp câu chuyện. Luật là phải nối tiếp câu của người trước. Cái hay nằm ở chỗ câu chuyện diễn biến theo những hướng không ngờ, nên người lớn cũng thử cố ý thêm một câu bất ngờ nhé. Sau 3–5 vòng, người cuối cùng nói một câu để kết thúc câu chuyện.
3 từ khóa
Viết những từ chợt nghĩ ra lên giấy, bỏ vào túi rồi rút 3 tờ. Nếu ra “ủng”, “mặt trăng”, “con ma”, hãy làm một câu chuyện có đủ cả 3 thứ đó. Các từ càng chẳng liên quan gì đến nhau, việc nghĩ cách nối chúng lại càng vui. Trẻ chưa biết viết có thể vẽ thay.
Nhìn tranh kể chuyện
Vừa xem một trang sách tranh hay ảnh chuyến đi của gia đình, vừa hỏi “Con nghĩ người này sau đó sẽ làm gì?”. Vì có tranh ngay trước mắt, đây là trò chơi mà cả trẻ khoảng 3–4 tuổi cũng dễ kể.
Câu hỏi “Nếu như…”
Bắt đầu bằng “Nếu như…”, ví dụ “Nếu như con mèo là cô giáo ở trường thì sao?”, “Nếu như mưa là nước trái cây thì sao?”. Dù con chỉ trả lời một câu, hỏi tiếp “Rồi ai vui nhất?” là câu chuyện sẽ dần thành hình.
Nếu dùng AI, hãy để AI chỉnh câu chữ cho dễ đọc và đặt câu hỏi
Các AI trò chuyện như ChatGPT, Claude, Gemini cũng có thể là công cụ để làm truyện cùng con. Tuy nhiên, nếu nhờ “Viết giúp một câu chuyện cho trẻ em”, AI sẽ tự làm hết câu chuyện, còn con chỉ việc đọc. Khi làm cùng con, hãy thu gọn vai trò của AI vào 2 việc: “chỉnh câu chữ”, tức sửa lời con cho dễ đọc, và “đặt câu hỏi” làm gợi ý để nghĩ tiếp. Prompt (lời yêu cầu gửi cho AI) dưới đây dành cho cách dùng: người lớn ghi lại lời con rồi dán vào.
Tôi muốn cùng con hoàn thiện một câu chuyện do con kể. Hãy tuân thủ các quy tắc sau. [Tuổi của bé] Khoảng … tuổi (không ghi tên) [Câu chuyện bé kể] (Dán nguyên văn lời bé vào đây) [Việc cần làm] 1. Chỉnh thành câu văn dễ đọc, nhưng không thay đổi cốt truyện, nhân vật và cách dùng từ của bé. Không thêm sự việc hay nhân vật mới. 2. Dùng từ ngữ đơn giản mà bé … tuổi đọc được, mỗi câu thật ngắn. 3. Cuối cùng, chỉ viết 1 câu hỏi làm gợi ý để nghĩ tiếp, bằng lời nói với bé (ví dụ: “Sau đó, bạn ấy sẽ đi gặp ai?”). Không viết phần tiếp theo của câu chuyện.
Đọc to câu hỏi AI trả về cho con nghe, ghi lại câu trả lời rồi lại dán vào, thế là AI trở thành bạn chơi kể chuyện nối tiếp. Người quyết định luôn là con; AI vẫn là người nghe chứ không phải người viết.
Khi dùng, hãy tuân thủ 3 điều sau.
- Người lớn thao tác. Nhiều dịch vụ AI có điều kiện về độ tuổi được sử dụng. Ví dụ, điều khoản sử dụng dành cho người tiêu dùng của Claude (Anthropic) đặt điều kiện từ 18 tuổi trở lên (hoặc cao hơn, nếu độ tuổi cần thiết để đồng ý ở nơi bạn sống cao hơn) (phiên bản có hiệu lực từ ngày 8/10/2025). Với các dịch vụ khác, hãy kiểm tra điều khoản chính thức trước khi dùng.
- Không nhập tên thật, tên trường, nơi ở hay ảnh khuôn mặt của con. Ủy ban Bảo vệ Thông tin Cá nhân của Nhật Bản đã khuyến cáo người dùng phổ thông rằng thông tin cá nhân nhập vào AI tạo sinh có thể được dùng cho học máy, và có nguy cơ bị kết hợp với thông tin khác để xuất ra nội dung đúng hoặc sai (ngày 2/6/2023). Hãy chọn nhân vật chính là thứ con thích, hoặc một cái tên tự nghĩ ra.
- Người lớn đọc một lượt trước khi cho con xem. Dù đã dặn “đừng thêm”, AI vẫn có thể thêm sự việc hay cách diễn đạt. Hãy xem có khác với câu chuyện con kể không rồi mới đọc cho con nghe.
Khi con muốn kể chuyện đáng sợ hay buồn
Khi làm truyện cùng con, đôi khi con muốn kể chuyện bị ma ăn thịt, hay chuyện có ai đó biến mất. Khi chúng tôi đọc lại các yêu cầu tạo truyện gửi đến Original Novel (trong 22 yêu cầu ngày 6–7/11/2026, có 2 yêu cầu chọn người đọc là trẻ em), 1 trong số đó là bối cảnh dành cho trẻ em nhưng có chứa sự mất mát nặng nề. Số lượng quá ít nên không thể gọi là xu hướng, nhưng ngay cả truyện cho trẻ em cũng có lúc xuất hiện những sự việc nặng nề.
Những lúc như vậy, không cần dừng câu chuyện hay cấm con kể về chủ đề đó. Thay vào đó, nên cùng nhau quyết định cách kết thúc. Hỏi “Cuối cùng thành ra thế nào thì con thấy nhẹ nhõm?”, thì dù là chuyện đáng sợ hay buồn, con cũng sẽ tự khép lại theo cách của mình. Trên Original Novel, truyện có người đọc là trẻ em cũng theo quy tắc: dù chọn kết thúc buồn vẫn để lại hy vọng ở cuối, và sự chia ly vì cái chết được miêu tả nhẹ nhàng. Với truyện làm ở nhà, nếu vạch sẵn một ranh giới “dù có chuyện gì, cuối cùng cũng kết thúc yên lòng”, cả người lớn và con đều có thể bình tĩnh làm truyện.
Tuy nhiên, nếu con lặp đi lặp lại cùng một chuyện đáng sợ hay buồn, hoặc không ngủ được sau khi kể, tức là khác với thường ngày, hãy thử hỏi han cảm xúc của con, bên ngoài giờ làm truyện.
Lưu giữ truyện đã làm và đọc so sánh
Truyện đã ghi lại, nếu ghi ngày và tên rồi gom vào một cuốn sổ, sau này đọc lại sẽ thêm phần thú vị. Nếu nhờ con vẽ mỗi trang một bức tranh, đó sẽ thành một cuốn sách tranh tự làm.
Thỉnh thoảng cùng đọc những câu chuyện người khác làm cũng là chất liệu cho truyện tiếp theo. Hỏi “Nếu nhân vật chính của truyện này đến với truyện nhà mình thì sao?” là lần làm truyện tiếp theo bắt đầu ngay. Trên Original Novel, bạn có thể tìm truyện theo độ tuổi người đọc và thể loại.
Truyện để đọc cùng con
Xem thêm: Truyện để đọc cùng con ›Những câu chuyện dành cho trẻ em do AI viết trên trang này. Đọc xong, hỏi “Nếu nhân vật chính này đến với truyện nhà mình thì sao?” là lần làm truyện tiếp theo bắt đầu.
Nguồn tham khảo (ngày kiểm tra)
- Hướng dẫn chương trình giáo dục mẫu giáo (tháng 3/2017)Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Hướng dẫn chương trình tiểu học (ban hành năm 2017)Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Consumer Terms of ServiceAnthropic / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Khuyến cáo về việc sử dụng dịch vụ AI tạo sinh (2/6/2023)Ủy ban Bảo vệ Thông tin Cá nhân Nhật Bản / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
Câu hỏi thường gặp
Trẻ chưa biết viết có làm truyện được không?
Được. Chỉ cần con kể, còn người lớn đảm nhận việc ghi chép là đủ. Nhờ con vẽ tranh rồi người lớn ghi lời con bên cạnh, thì dù chưa biết viết, con vẫn có một câu chuyện gọn gàng như một cuốn sách tranh.
Bài tập sáng tác truyện ở trường thì nên giúp đến đâu?
Gợi ý là để cốt truyện và câu chữ cho con, người lớn chỉ dừng ở vai trò đặt câu hỏi. Hỏi “Nhân vật chính muốn có điều gì?”, “Cuối cùng thành ra thế nào thì con thấy vui?” để con tự viết ra câu trả lời. Nếu người lớn viết lại câu văn, đó sẽ không còn là tác phẩm của con nữa.
Lần nào con cũng làm những truyện na ná nhau, có sao không?
Lặp lại nhân vật chính hay mạch truyện mình thích là chuyện thường gặp. Đừng ép con đổi; hãy đặt câu hỏi chỉ thay đổi một chỗ, như “Lần này nếu có một người bạn mới đến câu chuyện thì sao?”, câu chuyện sẽ mở rộng mà vẫn giữ nguyên nhân vật chính.
Người lớn không có thời gian ghi chép thì sao?
Có thể ghi âm lời con kể bằng điện thoại, rồi chép lại khi có thời gian. Khi chép cũng không sửa câu chữ, giữ nguyên lời con. Vừa nghe lại bản ghi âm vừa cùng con đặt tên truyện, thì bước ghi chép có thể làm sau cũng được.
Có thể làm truyện bằng tiếng Anh hay ngoại ngữ khác không?
Có thể. Nếu chơi ở nhà, trò kể chuyện nối tiếp mỗi người một câu chỉ với những từ đã biết là dễ nhất. Trên Original Novel, bạn có thể chọn tối đa 3 trong 12 ngôn ngữ cho nội dung câu chuyện, nên có thể đọc so sánh bằng tiếng Việt và tiếng Anh câu chuyện có nhân vật chính do con chọn (tính đến tháng 11/2026).



