Truyện tranhTìm truyệnSách của tôiTạo
Đang viết|
Truyện cho gia đình

Đọc sách cho trẻ sơ sinh từ khi nào? Cách bắt đầu từ 0 tuổi, cách đọc và chọn sách tranh theo tháng tuổi

Đọc khoảng 8 phútBan biên tập Original Novel

Đọc sách cho trẻ sơ sinh có thể bắt đầu ngay từ ngày bé chào đời. Trong năm đầu đời, đó không phải là đọc hết một câu chuyện, mà là khoảng thời gian bé ngồi trong lòng bạn, cùng ngắm tranh và nghe bạn trò chuyện. Bài viết chia giai đoạn từ lúc mới sinh đến 18 tháng thành 4 mốc, giới thiệu cách đọc phù hợp với những gì bé nhìn thấy và làm được bằng tay, cách chọn sách tranh, và cách duy trì vào những ngày bé không phản ứng.

Trên bậc đầu tiên của chiếc cầu thang xếp bằng khối gỗ, một nhân vật cuốn sách đang mở rộng trang của mình, còn em bé búp bê gỗ ngồi trong lòng người lớn búp bê gỗ ngước nhìn trang sách đó

Ý chính

  • Có thể đọc sách cho bé ngay từ ngày bé chào đời. Trong năm đầu đời, đó là lúc cùng ngắm tranh và trò chuyện với bé hơn là đọc hết truyện
  • Hướng dẫn của WHO (2019) không khuyến nghị cho trẻ dưới 1 tuổi xem màn hình, và khuyến khích người lớn đọc sách, kể chuyện cùng bé trong thời gian bé ngồi yên
  • 0–3 tháng: nói chuyện ở khoảng cách 20–30 cm; 3–6 tháng: đáp lại tiếng bé; 6–12 tháng: cho bé cầm sách bền; sau 1 tuổi: hỏi "… đâu rồi?" và chờ bé
  • Chọn sách tranh theo 4 tiêu chí: độ bền, tranh rõ ràng, âm thanh của lời, độ dài, hơn là theo nhãn tháng tuổi
  • Ngày bé không thích thì đừng ép. Dù ngắn, đặt một cuốn sách vào nếp sinh hoạt hằng ngày sẽ dễ duy trì hơn

Đọc sách cho trẻ sơ sinh từ ngày bé chào đời. Năm đầu đời, "cùng ngắm" quan trọng hơn "đọc"

Khi bạn mở sách tranh cho bé 2 tháng tuổi, có thể mắt bé không nhìn trang sách mà nhìn khuôn mặt người lớn đang đọc. Bạn dễ nghĩ "có phải còn sớm quá không", nhưng như vậy là đúng rồi. Đọc sách cho trẻ sơ sinh có thể bắt đầu ngay từ ngày bé chào đời. Chỉ là trong năm đầu đời, nếu coi việc đọc không phải là đọc hết câu chuyện, mà là khoảng thời gian bé ngồi trong lòng bạn, cùng ngắm tranh và nghe bạn trò chuyện, bạn sẽ thấy nhẹ nhàng hơn nhiều.

Hướng dẫn năm 2019 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về vận động, thời gian ngồi yên và giấc ngủ của trẻ dưới 5 tuổi không khuyến nghị cho trẻ dưới 1 tuổi xem màn hình, và khuyến khích người chăm sóc đọc sách, kể chuyện cùng bé trong những lúc bé ngồi yên. Hướng dẫn cũng khuyến nghị điều tương tự cho trẻ 1–2 tuổi. Bookstart, chương trình tặng sách cho em bé ra đời ở Anh năm 1992, cũng nhằm giúp trẻ được làm quen với sách tranh từ sớm. Điều quan trọng không phải là "đọc" hết cuốn sách, mà là khoảng thời gian cùng người lớn mở sách ra.

Dù vậy, một em bé mới sinh và một đứa trẻ 1 tuổi khác nhau hoàn toàn về những gì nhìn thấy, những gì làm được bằng tay và cách chơi với sách tranh. Bài viết này chia giai đoạn từ lúc mới sinh đến 18 tháng thành 4 mốc, lần lượt giới thiệu biểu hiện của bé, cách đọc và loại sách phù hợp. Cách chia giai đoạn dựa trên các mốc về thị lực và "khả năng đọc viết sớm" trên HealthyChildren.org, trang thông tin dành cho cha mẹ của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP).

0–3 tháng Nhìn khuôn mặt Nghe giọng nói Nói chuyện ở khoảng 20–30 cm 3–6 tháng Cười khi nghe Với tay ra Đáp lại tiếng bé và tạm dừng chờ bé 6–12 tháng Cầm nắm Gặm cắn Cho bé cầm sách bền 12–18 tháng Mang sách đến Chỉ tay Hỏi "… đâu rồi?" rồi chờ bé
Hình 1. Bé và sách tranh từ lúc mới sinh đến 18 tháng (hàng trên là biểu hiện của bé, hàng dưới là cách người lớn đọc)

0–3 tháng: bé nhìn khuôn mặt và nghe giọng nói của người lớn hơn là nhìn tranh

Theo trang của AAP, trẻ mới sinh nhìn rõ nhất ở khoảng cách 20–30 cm tính từ mắt, còn những thứ ở xa vẫn mờ. Trong vài tuần đầu, bé bắt đầu thấy ánh sáng, hình dạng và khuôn mặt người. Ở giai đoạn này, mở sách cách mặt bé khoảng 20–30 cm là vị trí dễ nhìn. Khi bế bé và nâng cuốn sách lên một chút, khuôn mặt người lớn và cuốn sách sẽ ở khoảng cách gần như nhau.

Với bé ở giai đoạn này, điều bé chú ý nhất là giọng nói và nét mặt của người lớn chứ không phải tranh. Chỉ cần đọc chậm rãi một cuốn sách ít chữ, như đang trò chuyện, là đủ. Không cần đọc đúng từng chữ trong sách; bạn có thể chỉ vào tranh và nói "tròn tròn này", "đỏ đỏ này". Nếu bé đang buồn ngủ, hát một bài ru cũng là "khoảng thời gian bên nhau" như vậy.

3–6 tháng: bé cười khi nghe giọng nói, bắt đầu với tay

Khoảng 3 tháng, bé ngẩng đầu cao hơn trước, quơ tay về phía đồ vật trước mặt và cố đưa chúng lên miệng. Bé phát ra âm thanh, bắt chước âm thanh và cười khi nghe giọng bố mẹ. Trang của AAP viết rằng ở giai đoạn này bé bắt đầu nhìn theo những gì người lớn đang đọc trên trang sách, hoặc ít nhất là theo nét mặt của bố mẹ. Khoảng 4 tháng, bé cũng phân biệt màu sắc và độ đậm nhạt tốt hơn trước.

Điều nên thay đổi trong cách đọc là những khoảng ngừng. Khi bé kêu "a…", hãy dừng đọc, đáp lại "Đúng rồi, bạn gấu đấy", rồi đọc tiếp. Đây là giai đoạn việc đọc sách chuyển từ một chiều, người lớn nói cho bé nghe, sang qua lại bằng tiếng nói. Khi bé với tay, hãy đưa sách lại gần một chút cho bé sờ; điều đó dẫn tới việc "tự cầm nắm" ở giai đoạn sau.

6–12 tháng: cầm, gặm và muốn lật trang

Khoảng 6–12 tháng, bé đã cứng cổ, ngồi thẳng lưng được và nắm lấy trang sách. Rồi bé cho sách vào miệng. Người lớn thường muốn giật lại ngay, nhưng trang của AAP giải thích rằng gặm sách để khám phá là dấu hiệu bé quan tâm đến sách. Trang này cũng viết rằng bé ở giai đoạn này thích tranh màu sắc rõ ràng, hình đồ vật đơn giản và ảnh khuôn mặt.

Em bé ngồi trong lòng vừa gặm góc một cuốn sách tranh bìa cứng vừa nắm trang sách bằng một tay, người lớn mở một cuốn sách tranh khác và chỉ tay vào, bên cạnh có nhân vật cuốn sách đang mở dõi theo
Hình 2. Gặm là dấu hiệu quan tâm. Tách riêng sách để gặm và sách để đọc

Vì vậy, trang của AAP khuyên dùng sách có các trang bằng bìa cứng (board book) và sách tắm, đủ bền trước những lần gặm và nước dãi lúc mọc răng. Hãy đưa bé một cuốn bị gặm cũng không sao, còn người lớn mở một cuốn khác để đọc; chia như vậy sẽ không phải giành nhau. Sách để đọc nên là loại mỗi trang vẽ to một đồ vật.

12–18 tháng: bé mang sách đến và chỉ tay trả lời "đâu rồi?"

Khoảng 12–18 tháng, bé ngồi được mà không cần đỡ, cầm sách bằng hai tay và lật nhiều trang bìa cứng một lúc. Đây cũng là lúc bé tự mang cuốn sách yêu thích đến, đưa cho người lớn và đòi "đọc đi". Theo trang của AAP, khi được hỏi "… đâu rồi?", bé có thể chỉ vào tranh bằng một ngón tay, và bắt đầu nhận ra khi sách bị cầm ngược.

Ở giai đoạn này, cách đọc mà người lớn đặt câu hỏi trở nên thú vị. Hỏi "Đôi giày đâu rồi?" rồi chờ một chút. Khi bé chỉ tay, hãy nói lại bằng lời: "Đúng rồi, đôi giày. Đôi giày nhảy tưng tưng". Bé chưa trả lời được cũng không sao, người lớn chỉ cho bé xem là đủ. Trang của AAP viết tiếp rằng sau 18 tháng, bé sẽ trả lời "Cái gì đây?" bằng cách gọi tên sự vật trong tranh, hoặc nói tiếp phần cuối câu trong cuốn sách yêu thích. Giai đoạn tiếp theo, khi bé thích thú với chính câu chuyện, được tổng hợp theo độ tuổi trong bài "Đọc truyện cho trẻ".

Chọn sách cho trẻ sơ sinh theo 4 tiêu chí này

Sách tranh cho em bé thường ghi "từ 0 tuổi", "từ 1 tuổi", nhưng nhãn tháng tuổi chỉ để tham khảo. Cùng tháng tuổi, có bé chăm chú nhìn, có bé lại đưa tay ra ngay. Khi cầm một cuốn sách ở hiệu sách hay thư viện, hãy xem 4 điều dưới đây; như vậy dễ biết cuốn sách có hợp với con bạn hơn là nhìn nhãn tháng tuổi.

  • Độ bền: giai đoạn hay gặm, hay nắm thì chọn sách có trang bằng bìa cứng, sách vải, sách tắm. Sách trang giấy để người lớn cầm đọc.
  • Tranh rõ ràng: nền không rối mắt, mỗi trang vẽ ít đồ vật. Ảnh khuôn mặt người cũng được trang của AAP nêu là thứ bé khoảng 6–12 tháng ưa thích.
  • Âm thanh của lời: sách có từ lặp lại hoặc từ gợi âm thanh hoặc chuyển động như "bùm", "lăn lăn" giúp bé vui khi nghe đọc to, dù chưa hiểu nghĩa.
  • Độ dài: ngắn, đọc xong trong 1–2 phút. Độ dài đủ để bạn chiều bé bao nhiêu lần "nữa đi" cũng được.

Những ngày bé gập sách ngay, gặm sách hay không phản ứng

Không phải ngày nào cũng suôn sẻ. Có ngày bé ưỡn người tránh đi, có ngày bé chỉ đập vào sách. Lúc đó nên làm gì tùy vào biểu hiện của bé.

Khi mở sách tranh, bé…
Ưỡn người, khóc
Hôm nay dừng ở đây. Mai đọc tiếp
Gặm sách, đập sách
Cho bé cầm sách bền, người lớn đọc cuốn khác
Chăm chú nhìn mặt người lớn
Bé đang nghe, cứ đọc tiếp
Toàn mang đến cùng một cuốn
Đọc lại bao nhiêu lần cũng được
Hình 3. Cách tiếp tục trong ngày, tùy theo biểu hiện của bé

Về việc duy trì đọc sách có ý nghĩa hay không, có một nghiên cứu ở Mỹ. Trong khảo sát 2.581 bà mẹ thuộc các gia đình thu nhập thấp (Raikes và cộng sự, 2006, tạp chí khoa học Child Development), ở các gia đình nói tiếng Anh, việc đọc sách cho trẻ lúc 14 tháng có liên quan đến vốn từ và khả năng hiểu của trẻ cùng thời điểm, cũng như vốn từ và sự phát triển nhận thức lúc 24 tháng. Nghiên cứu cũng cho biết, trong các gia đình nói tiếng Anh, việc đọc sách hằng ngày ở cả 3 lần khảo sát lúc trẻ 14, 24 và 36 tháng có giá trị dự báo sự phát triển ngôn ngữ và nhận thức của trẻ lúc 36 tháng. Tuy nhiên, các tác giả cũng chỉ ra rằng việc bố mẹ đọc sách và vốn từ của trẻ ảnh hưởng qua lại, mạnh dần lên như quả cầu tuyết. Không thể nói đọc sách là nguyên nhân duy nhất.

Dù vậy, có thể áp dụng theo cách này: thay vì đọc thật lâu một lần, hãy đặt việc đọc vào nếp sinh hoạt hằng ngày, dù ngắn, sẽ dễ duy trì hơn. Gắn một cuốn sách với những khoảnh khắc ngày nào cũng có, như sau khi tắm hay sau khi thay tã, sẽ khó quên hơn.

Tìm sách tranh ở đâu: chương trình tặng sách, thư viện và sách trên màn hình

Cuốn sách đầu tiên đôi khi không cần mua. Bookstart là chương trình tặng sách cho em bé ra đời ở Anh năm 1992, khởi đầu từ một dự án thí điểm với 300 em bé rồi phát triển thành chương trình trên toàn nước Anh. Nơi bạn sống có hoạt động tặng sách tương tự hay không, và phát vào lúc nào, mỗi nơi một khác; hãy hỏi thư viện công cộng hoặc cơ sở chăm sóc sức khỏe trẻ em ở địa phương.

Thư viện cũng rất hợp để tìm sách tranh cho bé. Mượn về, rồi chỉ mua những cuốn bé đòi "nữa đi" nhiều lần, giá sách sẽ dần được xếp theo sở thích của bé. Hãy xem thông báo của thư viện gần nhà để biết có hoạt động dành cho em bé hay không.

Về các ứng dụng sách tranh trên điện thoại hay máy tính bảng, hướng dẫn của WHO nói ở trên không khuyến nghị cho trẻ dưới 1 tuổi xem màn hình. Với trẻ 1 tuổi, hướng dẫn cũng không khuyến nghị thời gian ngồi xem màn hình; với trẻ 2 tuổi là tối đa 1 giờ, càng ít càng tốt. Khi bé còn nhỏ, đọc sách giấy và sách vải bằng chính giọng của người lớn là phù hợp nhất.

Sau 1 tuổi, khi bé đã nghe được truyện

Thời điểm chuyển từ trò chỉ tranh sang niềm vui theo dõi một câu chuyện ngắn khác nhau ở mỗi bé. Original Novel (original-novel.com) là trang tiểu thuyết nơi bạn có thể tạo và đọc truyện bằng AI. Khi đếm vào ngày 14 tháng 11 năm 2026, trong 55 tác phẩm đang công khai có 5 truyện dành cho người đọc là trẻ em. Đây không phải thứ thay thế sách tranh cho em bé, mà là những truyện hợp với giai đoạn bé lớn hơn, khi bố mẹ và con cùng đọc truyện. Ngoài ra, trên toàn trang, hơn 80% trong số 55 tác phẩm đang công khai có thể đọc bằng các ngôn ngữ khác ngoài tiếng Nhật (số liệu đếm cùng ngày).

Khi bé lớn hơn: truyện để bố mẹ và con cùng đọc

Xem thêm: Khi bé lớn hơn: truyện để bố mẹ và con cùng đọc ›

Truyện thiếu nhi do AI viết trên trang này, có truyện về gia đình và truyện kỳ ảo.

Nguồn tham khảo (ngày kiểm tra)

  1. To grow up healthy, children need to sit less and play moreTổ chức Y tế Thế giới (WHO) / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
  2. A history of BookstartBookTrust / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
  3. Infant Vision Development: What Can Babies See?Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org) / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
  4. Developmental Milestones of Early LiteracyViện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org) / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026
  5. Mother-child bookreading in low-income families: correlates and outcomes during the first three years of lifeChild Development (PubMed) / tiếng Anh / Kiểm tra ngày 18/11/2026

Câu hỏi thường gặp

Nên chuẩn bị bao nhiêu cuốn sách tranh cho bé?

Lúc đầu chỉ cần vài cuốn. Bé thường muốn xem đi xem lại cùng một cuốn, nên thay vì mua thật nhiều, đọc đi đọc lại cuốn bé thích sẽ vui hơn. Mượn sách ở thư viện, rồi mua những cuốn bé cứ đòi "nữa đi" nhiều lần, như vậy sẽ không lãng phí.

Nhà tôi dùng hai ngôn ngữ. Nên đọc cho bé bằng ngôn ngữ nào?

Nên đọc bằng ngôn ngữ mà người lớn đang đọc có thể nói với nhiều cảm xúc nhất. Nếu bố và mẹ nói hai ngôn ngữ khác nhau, mỗi người đọc bằng ngôn ngữ của mình cũng được. Đọc cùng một cuốn sách tranh bằng ngôn ngữ khác nhau tùy ngày cũng là một cách.

#trẻ em#người mới bắt đầu

Đọc thêm