Cảm nhận về cuốn sách ở tiểu học: cha mẹ hỏi và ghi chép, con tự viết bằng lời của mình
Bài cảm nhận về cuốn sách sẽ dễ viết hơn nhiều nếu trước khi viết, cha mẹ dành khoảng 10 phút đặt câu hỏi và ghi lại đúng lời con nói. Bài này theo chân một em lớp 3 ở Nhật, từ lúc đọc truyện "Sợi tơ nhện", xếp ghi chép thành các đoạn, chọn câu mở bài, đến lúc cha mẹ xem lại lần cuối.

Ý chính
- Con không viết được thường không phải vì kém viết văn, mà vì chưa có nguyên liệu (ghi chép) trước khi viết
- Trước khi viết, cha mẹ dành 10 phút nghe con kể và ghi lại đúng lời con nói
- Câu hỏi bám theo 4 đoạn: lý do đọc, chỗ đọng lại, trải nghiệm của con, điều con thay đổi
- Bài tập theo quy định của trường; cuộc thi theo thể lệ (ở Nhật, kỳ thứ 72: lớp 1–2 tối đa 800 ký tự tiếng Nhật, lớp 3–6 tối đa 1.200 ký tự, viết tay)
- Viết xong, cha mẹ chỉ xem 3 chỗ: lỗi chính tả, số chữ và câu chép từ sách
Con ngồi im trước tờ giấy vì chưa có nguyên liệu để viết
Khi viết cảm nhận về cuốn sách, con hay bị tắc vì chưa chuẩn bị đủ nguyên liệu trước khi viết. Đọc xong là ngồi ngay vào bàn viết thì trong đầu con thường chỉ còn đúng một câu "hay quá". Từ đó mà phải viết cho đủ 800 hay 1.200 ký tự (ở Nhật bài này tính theo ký tự tiếng Nhật trên giấy kẻ ô), con hoặc chép tóm tắt truyện cho đủ chữ, hoặc ngồi im không viết nổi.
Vì vậy, phần cha mẹ đảm nhận là 10 phút trước khi viết: đặt câu hỏi và ghi lại đúng nguyên lời con nói. Khi ghi chép đã đủ cho 4 đoạn, việc còn lại chỉ là xếp chúng lại rồi viết. Phần "Hỏi đáp về bài cảm nhận sách" (kỳ thứ 72) của Cuộc thi viết cảm nhận sách toàn quốc cho thanh thiếu niên ở Nhật cũng trả lời rằng khi phân vân cách viết, hãy ghi lại những điều mình cảm thấy và thử hỏi thầy cô hoặc người nhà.
Trước khi viết, xem riêng tờ đề bài tập và thể lệ cuộc thi
Thứ đầu tiên cần xem là tờ đề bài tập nhà trường phát. Quy định của bài tập (số chữ, loại giấy, cách chọn sách, hạn nộp) mỗi trường một khác, và không nhất thiết giống thể lệ cuộc thi. Nếu chỉ nộp làm bài tập thì theo quy định của trường; nếu gửi dự thi thì theo thể lệ của cuộc thi. Muốn một bài dùng được cho cả hai thì cứ theo bên chặt hơn, khỏi phải viết lại.
Ở Nhật, bài cảm nhận sách (dokusho kansōbun) thường được viết trên "genkō yōshi" — loại giấy kẻ ô vuông, mỗi ô một ký tự — theo chiều dọc (viết từ trên xuống, từ phải sang trái). Các con số trong bài này là số ký tự tiếng Nhật theo quy định ở Nhật, không phải số từ.
| Cần kiểm tra | Bài tập của trường | Cuộc thi viết cảm nhận sách toàn quốc cho thanh thiếu niên (Nhật Bản) |
|---|---|---|
| Số chữ | Số chữ ghi trên tờ đề | Phần thân bài: lớp 1–2 tối đa 800 ký tự tiếng Nhật, lớp 3–4 và lớp 5–6 tối đa 1.200 ký tự tiếng Nhật. Không tính tên bài, tên trường, họ tên. Mỗi dấu câu tính 1 ký tự, các ô bỏ trống do xuống dòng cũng tính vào số chữ |
| Cách viết | Theo chỉ định của trường | Viết tay theo chiều dọc trên giấy kẻ ô (genkō yōshi). Không nhận bản photo, không được dùng thiết bị số (trường hợp không thể tự viết tay thì gửi kèm lý do) |
| Sách | Theo chỉ định của trường | Sách chỉ định do ban tổ chức chọn (đọc theo đề) hoặc sách tự chọn (đọc tự do). Với mục sách tự chọn: sách giáo khoa, sách đọc thêm trong trường, tạp chí, tờ rơi, sách viết bằng ngôn ngữ khác tiếng Nhật… không được tính |
| Điều kiện bài viết | Theo chỉ định của trường | Chỉ nhận bài nguyên bản của cá nhân và chưa công bố. Nếu có đạo văn hoặc trích dẫn không phù hợp…, bài có thể bị loại khỏi vòng chấm |
| Cách nộp và hạn nộp | Theo chỉ định của trường | Nộp thông qua trường (không nhận cá nhân gửi trực tiếp). Hạn nộp khác nhau tùy tỉnh |
Thể lệ cuộc thi có thể thay đổi theo từng kỳ. Hãy kiểm tra thể lệ của năm dự thi trên trang chính thức (dokusyokansoubun.jp, tiếng Nhật) hoặc hỏi thầy cô thư viện của trường.
Chọn sách để viết cảm nhận về cuốn sách: sách có "chỗ làm mình xúc động"
Từ đây, bài sẽ theo chân em Aoi học lớp 3 ở Nhật (một ví dụ tạo ra cho bài này) viết bài cảm nhận, bắt đầu từ chọn sách. Cách làm này dùng được với mọi cuốn sách, mọi lớp.
Sách dễ viết cảm nhận là sách có cảnh khiến con đọc xong muốn thốt lên "sao lại thế?", "chơi xấu quá", "giống mình quá". Truyện có nhân vật phân vân hay vấp ngã sẽ cho nhiều nguyên liệu cảm nhận hơn truyện khép lại gọn gàng đẹp đẽ. Phần hỏi đáp của cuộc thi cũng cho rằng cuốn sách làm lòng mình rung động chính là cuốn sách hay với mình, và khuyên khi phân vân thì hỏi người nhà, thầy cô hoặc thầy cô thư viện.
Khi chọn sách, cha mẹ và con nên xem 3 điều:
- Sách có độ dài con tự đọc được đến hết không (sách nghe cha mẹ đọc có được tính hay không thì xem quy định của trường)
- Có cảnh nhân vật chính phải chọn lựa hoặc làm sai điều gì không
- Có chỗ nào giống với cuộc sống hằng ngày của con không (bạn bè, anh chị em, xếp hàng, lời hứa…)
Aoi chọn "Sợi tơ nhện" (Kumo no Ito) của Akutagawa Ryūnosuke. Đây là tác phẩm đã hết thời hạn bản quyền, đọc miễn phí được trên Aozora Bunko (thư viện số của Nhật, tiếng Nhật). Truyện ngắn, nhân vật chính Kandata đưa ra một lựa chọn và kết quả hiện ra rất rõ. Học sinh lớp 3 cũng đọc hết được, và dễ nghĩ "nếu là mình thì mình sẽ làm gì".
Với những em thấy ngại khi bắt tay ngay vào cuốn sách thật, có thể tập "kể → ghi chép" một lần với một truyện ngắn trước. Chỉ cần đọc một chương rồi trả lời miệng các câu hỏi trong bài này, con sẽ biết trước mình sẽ được hỏi gì và thấy nhẹ nhàng hơn khi làm thật. Để luyện tập, có thể dùng các truyện trên Original Novel (original-novel.com) — lọc được truyện cho trẻ em, mỗi chương đọc khoảng 5 phút.
Truyện ngắn để con tập nói cảm nhận
Xem thêm: Truyện ngắn để con tập nói cảm nhận ›Đây là những truyện dành cho trẻ em do AI viết trên trang này. Đọc một chương rồi hỏi con "Chỗ nào làm con 'ơ' lên nhất?" là đã có một buổi tập cho bài cảm nhận thật.
Vừa đọc vừa dán đúng 3 tờ giấy nhớ
Lúc con đọc, chỉ cần đưa 3 tờ giấy nhớ kèm một câu: "Chỗ nào làm con 'ơ' lên thì dán vào nhé." Khi đã định trước số tờ, con sẽ tự chọn "chỗ nào ấn tượng nhất". Nếu mỗi lần dán lại bắt con ghi lý do thì việc đọc sẽ bị ngắt quãng, nên ở bước này chỉ dán thôi.
Aoi dán ở 3 chỗ: chỗ ngày xưa Kandata định giẫm chết một con nhện nhỏ trong rừng rồi thôi, chỗ đang leo sợi tơ thì nhìn xuống dưới, và chỗ Kandata quát những tội nhân khác "Xuống đi! Xuống đi!". Chính vị trí các tờ giấy nhớ sẽ là nguyên liệu cho đoạn "chỗ đọng lại" sau này.
Trò chuyện 10 phút trước khi viết: câu hỏi và ghi chép theo từng đoạn
Ngay hôm đọc xong hoặc hôm sau, dành khoảng 10 phút trò chuyện. Việc của cha mẹ là đặt câu hỏi và ghi lại nguyên văn lời con nói. Không sửa cách nói cho gọn, cũng không tóm lại kiểu "ý con là thế này đúng không". Vừa sửa cho gọn là lời ấy đã thành lời của cha mẹ.

Nếu chuẩn bị câu hỏi bám theo 4 phần của bài cảm nhận (lý do đọc, chỗ đọng lại, trải nghiệm của con, điều con thay đổi sau khi đọc), ghi chép sẽ thành ngay nguyên liệu cho từng đoạn. Hãy chép lại hoặc in phiếu ghi chép dưới đây, và cha mẹ là người ghi vào.
Phiếu ghi chép cảm nhận về cuốn sách (cha mẹ ghi, giữ nguyên lời của con) Tên sách: Ngày đọc: [1] Lý do đọc sách - Vì sao con chọn cuốn sách này? - Nhìn tên sách và bìa sách, con đoán truyện sẽ thế nào? → Ghi chép: [2] Chỗ đọng lại (chỗ dán giấy nhớ) - Trong những chỗ đã dán, chỗ nào làm con "ơ" lên nhất? - Lúc đó con thấy thế nào? - Nếu con là nhân vật chính, con sẽ làm gì? → Ghi chép: [3] Trải nghiệm của con - Con đã từng gặp chuyện gì giống vậy chưa? - Lúc ấy con đã làm gì? Sau đó con nghĩ thế nào? → Ghi chép: [4] Điều con thay đổi sau khi đọc - Trước và sau khi đọc, có điều gì con nghĩ khác đi không? - Con muốn ai đọc cuốn sách này? Vì sao? → Ghi chép:
Ghi chép (ví dụ) của Aoi như sau. [1] Chữ "nhện" trong tên truyện nghe đáng sợ, nên em tò mò không biết truyện thế nào. [2] Chỗ Kandata quát "Xuống đi!". Em nghĩ "đang leo được rồi mà" và bật ra tiếng "á". Nếu là em, em sẽ im lặng leo tiếp. [3] Ở cầu trượt trong công viên, em từng nói gắt với bạn đứng sau "Đừng đẩy!". Nói xong em thấy khó chịu trong lòng. [4] Có lẽ nếu chỉ muốn một mình được cứu thì chính mình cũng không được cứu. Lần sau em muốn nói nhẹ nhàng "Lần lượt nhé".
Nếu con không trả lời được, hãy đổi câu hỏi thành hai lựa chọn. Hỏi kiểu "Con thấy Kandata chơi xấu, hay đáng thương?" thì lý do con chọn một bên sẽ là điểm khởi đầu để con kể tiếp. Câu nào vẫn không trả lời được thì bỏ qua cũng được. Chỉ cần 3 trong 4 phần có ghi chép là đã viết được bài cảm nhận.
Xếp ghi chép thành các đoạn là biết thứ tự viết
Khi ghi chép đã đủ, trước khi ngồi vào bàn viết, hãy quyết định ghi chép nào vào đoạn nào. Cơ bản là theo đúng số thứ tự của ghi chép: 4 đoạn gồm mở bài, thân bài (2 đoạn) và kết bài. Phần lớn số chữ dành cho 2 đoạn thân bài (chỗ đọng lại và trải nghiệm của con). Tóm tắt truyện chỉ cần đủ để giải thích cảnh đọng lại, khoảng 2–3 câu.
Vì ô trống do xuống dòng cũng tính vào số chữ, tổng gợi ý được để thấp hơn mức tối đa một chút (bài 800 ký tự tiếng Nhật thì khoảng 740, bài 1.200 ký tự thì khoảng 1.100). Như mũi tên nét đứt, cũng có cách đưa cảnh đọng lại lên làm câu mở bài. Khi đó, phần lý do đọc ở "mở bài" được viết ngắn lại và chuyển xuống sau thân bài 1. Viết theo thứ tự nào thì để con chọn.
Câu mở bài: chọn một câu trong ghi chép
Mở đầu bằng "Em đã đọc cuốn sách tên là…" thì các câu sau cũng dễ thành câu giải thích. Thay vì nghĩ câu mới, để con chọn câu mình thích nhất trong ghi chép sẽ nhanh hơn. Từ ghi chép của Aoi, có thể tạo những câu mở bài như sau (tất cả đều là câu mẫu).
- Bắt đầu từ cảnh đọng lại: "'Xuống đi! Xuống đi!' Lúc Kandata quát lên như thế, em bất giác kêu 'á' một tiếng."
- Bắt đầu từ trải nghiệm của em: "Có lần ở cầu trượt trong công viên, em đã nói gắt với bạn đứng sau: 'Đừng đẩy!'"
- Bắt đầu bằng một câu hỏi: "Nếu bên dưới mình có thật nhiều người cùng leo lên một sợi tơ, mình sẽ làm gì nhỉ?"
- Bắt đầu từ lý do đọc: "Nhìn thấy chữ 'nhện' trong tên truyện, em đã nghĩ đây là một truyện đáng sợ."
Khi dùng nguyên câu trong sách, hãy làm đúng như phần hỏi đáp của cuộc thi hướng dẫn: chép giống từng chữ với bản gốc và luôn đặt trong ngoặc kép. Phần hỏi đáp không quy định được trích bao nhiêu, nhưng gợi ý của bài này là chỉ trích dẫn tối đa 1–2 câu ngắn, để phần lời của chính con còn nhiều.
Người viết là con. Cha mẹ để ghi chép bên cạnh và chỉ hỏi kiểu "Tiếp theo con dùng ghi chép nào?". Nếu một ngày không viết xong, chia mỗi đoạn một ngày cũng được.
Nhờ AI viết bài cảm nhận thì gặp rắc rối gì, và nếu dùng thì chỉ đến bước soạn câu hỏi
Bài này không khuyến khích để AI viết bài cảm nhận rồi nộp. Cuộc thi chỉ nhận bài nguyên bản của cá nhân và quy định viết tay trên giấy kẻ ô (đã kiểm tra thể lệ ngày 15/11/2026; trong thể lệ và phần hỏi đáp không thấy quy định riêng về AI tạo sinh). Cách xử lý AI trong bài tập ở trường khác nhau tùy trường, tùy thầy cô, nên hãy xem tờ đề hoặc hỏi thầy cô.
"Hướng dẫn sử dụng AI tạo sinh ở bậc giáo dục tiểu học và trung học (Ver.2.0)" (tháng 12/2024, tiếng Nhật) của Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản cho rằng điều quan trọng là coi kết quả của AI tạo sinh chỉ là một nguồn tham khảo, còn cuối cùng con người phải tự phán đoán và chịu trách nhiệm; với những tình huống trẻ dùng trong học tập, cần lưu ý giai đoạn phát triển và cân nhắc xem việc dùng có giúp hình thành các năng lực theo chương trình giáo dục hay không. Nếu dùng ở nhà, chỉ nên dừng ở mức cha mẹ xin gợi ý để soạn câu hỏi, kiểu "Hãy gợi ý 5 câu có thể hỏi con về cuốn sách này" — như vậy lời của con vẫn được giữ nguyên. Nếu đưa bài con viết vào AI để sửa, cách diễn đạt sẽ bị thay bằng lời của AI, nên muốn tìm lỗi chính tả thì cha mẹ tự đọc bằng mắt mình sẽ chắc hơn.
Viết xong, cha mẹ chỉ xem 3 chỗ
Đọc bài con viết xong, cha mẹ thường muốn sửa cách diễn đạt. Nhưng ngay cả những câu còn hơi vụng cũng là dấu vết con đã đọc cuốn sách ấy. Cha mẹ chỉ xem 3 chỗ sau:
- Lỗi chữ và lỗi dùng từ (đánh một dấu nhỏ bằng bút chì ở chỗ sai, người sửa là con)
- Số chữ (có vượt số chữ quy định không; nếu là cuộc thi thì không tính tên bài và họ tên, nhưng tính các ô trống do xuống dòng)
- Câu chép từ sách (có giống từng chữ không, có đặt trong ngoặc kép không)
Nếu muốn góp ý về nội dung, hãy đặt câu hỏi thay vì sửa. Hỏi "Chỗ này kể thêm cho mẹ nghe với. Lúc đó con nghĩ gì?", rồi để con tự quyết có thêm câu trả lời của mình vào bài hay không. Bài cảm nhận của Aoi cũng vậy, cha mẹ chỉ đánh dấu đúng 2 lỗi chính tả. Tên bài thì Aoi tự đặt từ ghi chép [4]: "Để thành người nói được 'Lần lượt nhé'".
Nguồn tham khảo (ngày kiểm tra)
- Hỏi đáp cuộc thi cảm nhận sách (cuộc thi toàn quốc lần thứ 72)Hiệp hội Thư viện Trường học Nhật Bản và Mainichi Shimbun / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Thể lệ dự thi – Trang chính thức của cuộc thi cảm nhận sách toàn quốcHiệp hội Thư viện Trường học Nhật Bản và Mainichi Shimbun / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Hỏi đáp về cách viết – Trang chính thức của cuộc thi cảm nhận sách toàn quốcHiệp hội Thư viện Trường học Nhật Bản và Mainichi Shimbun / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Thẻ sách: Sợi tơ nhệnAozora Bunko / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Akutagawa Ryūnosuke: Sợi tơ nhệnAozora Bunko / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Về việc sử dụng AI tạo sinhBộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Hướng dẫn sử dụng AI tạo sinh ở bậc giáo dục tiểu học và trung học (Ver. 2.0) [Tóm tắt]Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
Câu hỏi thường gặp
Con còn nhỏ, chưa viết được câu dài thì sao?
Không cần cố viết câu dài, chỉ cần viết từng câu ngắn từ lời trong ghi chép là đủ. Ở Nhật, phần dành cho lớp 1–2 của Cuộc thi viết cảm nhận sách toàn quốc cho thanh thiếu niên quy định bài tối đa 800 ký tự tiếng Nhật (kỳ thứ 72), nên nhiều câu ngắn nối nhau vẫn thành một bài dễ đọc. Nếu con mỏi tay khi viết, hãy chia ra mỗi ngày một đoạn.
Cha mẹ được giúp đến mức nào?
Mức nên dừng là: đặt câu hỏi và ghi chép, đánh dấu lỗi chính tả, đếm số chữ. Nếu cha mẹ nghĩ câu và viết lại, bài sẽ không còn là của con nữa. Phần hỏi đáp (Q&A) của cuộc thi nói trên cũng khuyên khi phân vân cách viết thì nên hỏi thầy cô hoặc người nhà, nhưng bài dự thi chỉ được là bài nguyên bản của cá nhân.
Bài thiếu chữ thì làm sao?
Phần thiếu thường là đoạn "trải nghiệm của con". Hãy hỏi tiếp về trải nghiệm đó: "Lúc ấy con đã làm gì?", "Sau đó con nghĩ thế nào?" — số chữ sẽ tự tăng. Tránh lặp lại cùng một ý hoặc thêm tóm tắt truyện cho đủ chữ.
Bài dài quá thì cắt chỗ nào?
Trước hết cắt phần tóm tắt truyện và các câu giới thiệu sách. Tiếp theo, nếu có từ hai cảnh đọng lại trở lên, hãy giữ lại một cảnh con thấy mạnh nhất. Đoạn trải nghiệm của con và đoạn điều con thay đổi sau khi đọc là trọng tâm của bài, nên giữ đến cuối cùng.
Sách được chỉ định và sách tự chọn, loại nào dễ viết hơn?
Loại nào dễ viết hơn tùy từng em. Ở Nhật, sách chỉ định của cuộc thi ("kadai tosho") do các chuyên gia về sách chọn trong số sách mới xuất bản theo từng khối lớp, nên độ nặng của nội dung và độ dài hợp với lứa tuổi. Sách tự chọn thì con được chọn đề tài mình thích, nên đôi khi dễ tìm ra cảnh làm con xúc động hơn. Nếu bài tập có chỉ định sách, hãy làm theo chỉ định đó.



