Cách làm sách truyện handmade cùng bé từ vật liệu ở tiệm văn phòng phẩm: 4 kiểu đóng sách
Bí quyết để làm sách truyện bằng tay thành công là quyết định số trang trước khi vẽ, dựa trên "dùng mấy tờ giấy, gấp thế nào". Bài viết hướng dẫn từng bước làm sách mini 8 trang từ một tờ giấy, sách gấp đàn xếp, sách khâu gáy giữa bằng chỉ và sách đóng khoen bằng vật liệu mua được ở tiệm văn phòng phẩm hay cửa hàng đồng giá, cùng cách chia việc giữa cha mẹ và con, và cách hoàn thiện để sách đọc được lâu.

Ý chính
- Số trang được quyết định bởi số tờ giấy và cách gấp. Xếp chồng rồi gập đôi thì luôn là bội số của 4. Nếu bìa được gấp từ chính những tờ giấy làm ruột, bìa trước và bìa sau cũng được tính vào số trang; nếu bìa làm riêng bằng bìa cứng, tính bằng số tờ ruột × 4
- Với cuốn đầu tiên, sách mini 8 trang (6 trang bên trong) từ một tờ A4 chỉ với một đường cắt là dễ nhất
- Muốn sách giống sách tranh thật, hãy xếp chồng giấy vẽ rồi khâu 3 lỗ ở gáy bằng chỉ. Muốn thêm trang về sau thì đóng khoen
- Dao rọc giấy, dùi và kim do người lớn đảm nhận; câu chuyện, tranh vẽ và việc dán do trẻ làm
- Sách tự làm có vẽ lại nhân vật yêu thích thì để đọc trong nhà. Khi đem tặng hoặc đăng lên mạng, có thể cần sự cho phép của chủ sở hữu quyền
Khi tự tay làm sách tranh, chỗ dễ vướng nhất thường không phải tranh vẽ hay câu chuyện, mà là số trang bị lệch: "vẽ xong mới thấy thiếu trang", "trang cuối còn trắng". Gập đôi một tờ giấy là có 4 mặt ở hai bên, tức 4 trang. Nếu quyết định số trang trước khi vẽ, dựa trên "dùng mấy tờ, gấp thế nào", thì sau đó chỉ cần tập trung vào tranh và chuyện.
Với cuốn đầu tiên, sách mini 8 trang làm từ một tờ A4 chỉ với một đường cắt rồi gấp lại là đơn giản nhất, nghĩ đến là làm được ngay trong ngày. Bài viết này bắt đầu từ sách mini, rồi đến sách gấp đàn xếp, sách khâu gáy giữa bằng chỉ từ những tờ giấy vẽ xếp chồng, và sách đóng khoen, tất cả đều làm bằng vật liệu có ở tiệm văn phòng phẩm hay cửa hàng đồng giá.
Đếm trước khi gấp: một tờ giấy thành bao nhiêu trang
Số trang của sách chính là số "mặt" giấy. Gập đôi một tờ giấy vẽ sẽ có 4 mặt: mặt bìa, hai mặt trái phải bên trong khi mở ra, và mặt sau. Xếp chồng 2 tờ rồi gập thì có 8 mặt, 3 tờ thì 12 mặt. Với cách xếp chồng rồi gập đôi, số trang luôn là bội số của 4. Tập sách in đóng ghim giữa cũng theo nguyên tắc đó: mỗi tờ giấy chứa 4 trang, nếu không đủ bội số của 4 thì phần dư thành trang trắng.
Nếu bìa cũng được gấp từ chính những tờ giấy làm ruột, con số này đã gồm cả bìa trước và bìa sau. Cuốn 8 trang từ 2 tờ giấy vẽ xếp chồng thì có 6 trang bên trong để vẽ chuyện. Cách đếm khi làm bìa riêng bằng bìa cứng được giải thích ở phần khâu gáy giữa. Sách mini gấp một tờ A4 thành 8 ô cũng có 2 trong 8 mặt là bìa trước và bìa sau, nên bên trong là 6 trang. Với hai kiểu này, hãy quyết định trước "câu chuyện có 6 cảnh" thì giữa chừng sẽ không bị thiếu trang.
Cách làm sách truyện: so sánh 4 kiểu đóng sách theo số trang và công sức
Sách tranh làm tay có 4 kiểu đóng chính. Kiểu đóng bạn chọn sẽ quyết định độ dày của giấy, số trang và dụng cụ cần có.
| Kiểu đóng | Giấy dùng | Số trang | Dụng cụ chính | Hợp với sách |
|---|---|---|---|---|
| Sách mini (gấp và cắt một tờ) | 1 tờ giấy mỏng như giấy in | 8 mặt (6 trang bên trong) | Kéo | Cuốn đầu tiên, lúc đi chơi hay lúc chờ đợi |
| Gấp đàn xếp | Dải giấy dài nối từ các tờ giấy vẽ theo chiều ngang | Bằng số mặt gấp. Thêm giấy là tăng được | Kéo, keo hoặc băng keo | Chuyện trải dài theo chiều ngang như con đường, dòng sông; sách dựng đứng để trưng |
| Khâu gáy giữa (xếp chồng gập đôi) | 2–3 tờ giấy vẽ và giấy bìa dày | Số tờ ruột × 4 (không tính bìa: 2 tờ là 8, 3 tờ là 12) | Dùi, kim và chỉ | Một cuốn mở ra đọc như sách tranh bình thường |
| Đóng khoen, buộc dây | Xấp giấy vẽ cắt cùng kích thước | Bao nhiêu tờ cũng được. Thêm về sau được | Máy bấm lỗ, khoen hoặc dây | Bộ sách vẽ thêm dần, sách kiểu bách khoa hình ảnh |
Nếu còn phân vân, hãy làm thử một cuốn sách mini trước, rồi khi con nói "con muốn làm cuốn to hơn" thì chuyển sang khâu gáy giữa; làm theo thứ tự này cũng ít phí vật liệu.
Vật liệu và dụng cụ mua ở cửa hàng đồng giá, tiệm văn phòng phẩm
Mặt hàng ở những cửa hàng đồng giá thay đổi tùy cửa hàng và theo mùa. Vì vậy ở đây không ghi tên sản phẩm, mà ghi "tìm loại đồ gì, ở khu nào".
- Giấy vẽ, giấy vẽ màu: thường có ở khu văn phòng phẩm hoặc họa cụ. Bút sáp và màu nước bám tốt, hợp làm ruột sách khâu gáy giữa hay sách đàn xếp
- Giấy dày (loại như bìa cứng, bìa các-tông): dùng để làm bìa cứng cáp. Tìm ở khu đồ thủ công
- Băng keo giấy, băng keo vải: để gia cố nếp gáy, hoặc nối các đoạn của sách đàn xếp
- Keo khô dạng thỏi, băng keo hai mặt: keo nước dễ làm giấy bị nhăn gợn vì ẩm, nên với mặt dán rộng như dán giấy lên bìa, keo khô hoặc băng keo hai mặt phù hợp hơn
- Chỉ thêu hoặc chỉ cotton, kim có lỗ xâu chỉ lớn: dùng để khâu gáy giữa. Thường có ở khu đồ may vá, thủ công
- Dùi: dụng cụ đầu nhọn để đục lỗ luồn chỉ. Tìm ở khu đồ thủ công hoặc dụng cụ
- Máy bấm lỗ, khoen tròn để đóng sách: dùng cho kiểu đóng khoen
- Bút sáp, bút chì màu, bút lông màu, hình dán: dụng cụ vẽ có sẵn ở nhà là đủ
Sách mini 8 trang làm từ một tờ giấy
Từ một tờ giấy in A4, chỉ cần cắt một đường là có một cuốn sách nhỏ 8 mặt. Không cần keo, cũng không cần dập ghim. Sách vừa lòng bàn tay nên cả trẻ nhỏ cũng lật được đến trang cuối.
- Đặt tờ giấy nằm ngang, gập đôi sao cho mép trên và mép dưới trùng nhau, miết nếp rồi mở ra
- Gập đôi sao cho mép trái và mép phải trùng nhau, rồi gập đôi trái phải thêm một lần nữa. Mở ra sẽ thấy nếp gấp chia thành 8 ô: 4 ô ngang, 2 ô dọc
- Gập lại về hình gập đôi trái phải, rồi từ phía nếp gập, cắt theo nếp ngang ở giữa đúng một ô. Mở ra sẽ thấy ở giữa có một đường cắt dài 2 ô
- Mở tờ giấy, lần này gập đôi cho mép trên và mép dưới trùng nhau, thành một dải dài nằm ngang
- Cầm hai đầu đẩy vào giữa. Khi đường cắt mở ra thành hình chữ thập, hãy gập ngả các trang cho chồng lên nhau
- Giữ nguyên dạng đã gấp, dùng bút chì ghi số nhỏ ở góc mỗi trang, rồi mở ra vẽ tranh và viết chuyện
Việc ghi số ở bước 6 cần làm trước khi vẽ. Trên tờ giấy đã mở, 4 ô hàng trên nằm lộn ngược, nên nếu vẽ mà không ghi số, khi gấp lại tranh sẽ bị chổng ngược hoặc thứ tự bị đảo. Hãy nhìn số mà vẽ, và xoay giấy lại khi vẽ hàng trên.

Sách gấp đàn xếp có thể nối thêm giấy cho dài ra
Gấp đàn xếp là cách gấp dải giấy dài sao cho nếp lồi và nếp lõm xen kẽ nhau. Khi mở ra, các cảnh nối liền theo chiều ngang, nên rất hợp với những câu chuyện đi từ trái sang phải, như chuyện đi dọc con đường, chuyện xuôi theo dòng sông, chuyện các con vật xếp hàng một.
Cắt giấy vẽ thành các dải cùng bề rộng, chừa mép dán khoảng 1 cm rồi dán nối theo chiều ngang. Số trang là số mặt gấp, nên khi câu chuyện dài ra chỉ cần nối thêm dải giấy. Dán bìa cứng vào hai đầu là thành bìa sách: gấp lại là một cuốn sách, mở ra thì dựng đứng trên bàn để trưng được.
Xếp chồng giấy vẽ và khâu gáy giữa bằng chỉ
Kiểu giống sách tranh nhất là xếp chồng những tờ giấy gập đôi rồi đóng ở nếp gập, gọi là khâu gáy giữa. Dập ghim cỡ thường hay không với tới nếp gập ở chính giữa xấp giấy, nên ở nhà khâu bằng chỉ là chắc nhất. Chỉ cần 3 lỗ.
Ở đây bìa làm riêng bằng bìa cứng, nên số trang không tính bìa, mà tính bằng số tờ ruột × 4. Nếu ruột có 2 tờ thì cả 8 trang đều vẽ chuyện được, nên chuẩn bị 8 cảnh. Hai mặt bên trong bìa có thể dùng để ghi tên sách và tên tác giả.
- Xếp giấy ruột (2–3 tờ giấy vẽ) cùng giấy bìa dày, gập đôi và miết nếp thật chắc
- Mở sách, để mặt trong lên trên, lót tờ tạp chí cũ bên dưới, rồi dùng dùi đục 3 lỗ trên nếp gập (ở giữa, và cách mép trên, mép dưới khoảng 2 cm)
- Cắt chỉ dài khoảng 3 lần chiều dài cần khâu, xâu vào kim, luồn từ bên trong qua lỗ giữa ra ngoài. Chừa đầu chỉ khoảng 10 cm ở bên trong
- Từ bên ngoài luồn vào lỗ trên, đi qua bên trong rồi ra ngoài ở lỗ dưới
- Từ bên ngoài luồn vào lỗ giữa để quay vào trong, rồi dùng đầu chỉ đã chừa và sợi chỉ phía kim kẹp sợi chỉ dài bên trong ở giữa, thắt nút thật chặt
Khi xếp chồng nhiều tờ, tờ càng ở ngoài thì càng phải vòng qua nếp gập nhiều hơn, nên lúc gấp sách lại, mép các trang bên trong sẽ thò ra ngoài. Sau khi khâu, dùng thước và dao rọc giấy cắt thẳng phần thò ra là sách sẽ gọn gàng như sách thật. Để khâu chỉ được dễ dàng, bài viết này khuyên ruột chỉ nên tối đa khoảng 3 tờ giấy vẽ (12 trang, không tính bìa).
Muốn thêm trang về sau thì đục lỗ và đóng khoen
Với cuốn sách muốn thêm trang mỗi lần vẽ, hãy chọn kiểu đóng có thể tháo ra và đóng lại. Cắt giấy vẽ cùng kích thước, đục lỗ ở mép trái bằng máy bấm lỗ, rồi luồn khoen hoặc buộc dây. Lấy tờ đầu tiên đã đục lỗ làm mẫu, dùng bút chì đánh dấu vị trí lỗ trên các tờ khác, thì lỗ ở mọi trang sẽ không bị lệch.
Đóng khoen còn tiện ở chỗ có thể tháo riêng một trang ra vẽ lại. Khi con nói "con chỉ muốn làm lại trang này thôi", bạn không cần làm lại cả cuốn.
Chia việc giữa cha mẹ và con: phần giao cho trẻ, phần người lớn đảm nhận
Niềm vui lớn nhất của sách tranh làm tay là trẻ cảm thấy "chính mình đã làm ra nó". Tách những việc dùng dao, kim ra khỏi những việc quyết định tranh và chuyện; người lớn lo phần trước, trẻ lo phần sau. Như vậy vừa bớt lo bị thương, vừa có được cuốn sách mà trẻ thấy "chính mình đã làm ra".
| Công đoạn | Việc dễ giao cho trẻ | Việc người lớn đảm nhận |
|---|---|---|
| Câu chuyện và các cảnh | Kể chuyện gì, vẽ cảnh nào, tên sách | Cùng đếm số cảnh cho khớp với số trang |
| Gấp | Lấy móng tay miết nếp, quen rồi thì tự gấp sách mini | Căn vị trí nếp gấp đầu tiên |
| Cắt | Dùng kéo trẻ em cắt theo đường kẻ đậm | Dao rọc giấy, bìa cứng, đường cắt của sách mini |
| Vẽ, dán | Vẽ tranh, tô màu, dán hình, nếu biết viết thì viết chữ | Ghi lại lời của trẻ chưa biết viết |
| Đóng sách | Kéo chỉ, luồn khoen | Đục lỗ bằng dùi, dùng kim |
Độ tuổi dùng kéo trẻ em được ghi trên bao bì của từng sản phẩm, hãy xem thông tin đó và cho trẻ dùng khi có người lớn ở bên. Chia việc theo những gì đứa trẻ làm được lúc này thường hiệu quả hơn chia theo tuổi. Với trẻ 2–3 tuổi, chỉ cần dán hình và tô bút sáp lên cuốn sách mini trắng do người lớn gấp sẵn là bé đã thành tác giả của một cuốn sách.
Câu chuyện bên trong: tính ngược từ số trang
Bản thân cách sáng tác câu chuyện thì tốt nhất là vừa trò chuyện với con vừa quyết định. Cách tiến hành và những câu hỏi hữu ích khi câu chuyện bị tắc được tổng hợp trong bài Cách cùng con sáng tác truyện. Mẹo riêng của sách tranh làm tay là quyết định số trang trước, chia các cảnh theo số trang như "mở đầu, sự việc, khó khăn, giúp đỡ, giải quyết, kết thúc", rồi mới nghĩ chuyện. Sách có 6 trang bên trong thì 6 phần này vừa đúng mỗi cảnh một trang. Với sách khâu gáy giữa có bìa riêng và 2 tờ ruột, sách có 8 trang, nên làm "sự việc" và "giúp đỡ" mỗi thứ 2 cảnh để thành 8 cảnh.
Khi nghĩ chuyện từ đầu quá khó, cũng có thể đọc một câu chuyện trước rồi tự tay làm nó thành sách. Ở mục "Tạo nhanh" của Original Novel, chỉ cần chọn thể loại và nhân vật chính là có chương 1 kèm tranh minh họa. Nếu ở trang tạo truyện chọn người đọc là "Trẻ em (đến 12 tuổi)", hệ thống sẽ gợi ý độ dài mỗi chương ngắn hơn, khoảng 1.000 từ, đọc trong khoảng 5 phút (tính đến tháng 11/2026, dùng thử không cần đăng ký). Đọc xong, cha mẹ và con hãy cùng chọn 6 cảnh "con muốn vẽ cảnh nào?" rồi vẽ lại vào sách mini bằng tranh của chính mình. Truyện đã tạo thì ai cũng đọc được, nên đừng dùng tên thật của con cho nhân vật.
Đọc thử những câu chuyện khiến bạn muốn làm thành sách tranh
Xem thêm: Đọc thử những câu chuyện khiến bạn muốn làm thành sách tranh ›Truyện thiếu nhi do AI viết trên trang này, sắp xếp theo lượt đọc.
Hoàn thiện để lật bao nhiêu lần cũng khó hỏng
Sách làm tay dễ hỏng ở 3 chỗ: nếp gáy, góc bìa và mép trang.
- Làm bìa cứng: dán giấy vẽ màu lên bìa cứng để làm bìa, cắt to hơn ruột một chút thì bảo vệ được mép trang
- Dán băng keo lên gáy: dán một dải băng keo giấy hoặc băng keo vải ở mặt ngoài nếp gáy, giấy quanh chỉ hoặc khoen sẽ khó rách
- Cắt bo tròn góc: góc khó quăn mép, cũng ít bị góc nhọn đâm vào tay
- Tránh lem màu: tranh vẽ bằng bút chì màu hay bút sáp khi cọ xát có thể dính màu sang trang đối diện. Nếu ngại, hãy kẹp giấy mỏng giữa các trang, hoặc dán loại màng bọc sách trong suốt lên bìa
- Ghi thông tin về cuốn sách ở trang cuối: ghi tên sách, tên tác giả và ngày làm, để vài năm sau đọc lại vẫn biết tranh được vẽ lúc nào
Sách vẽ nhân vật yêu thích thì để đọc trong nhà
Điều 30 Luật Bản quyền của Nhật Bản quy định rằng, nếu mục đích là sử dụng cho cá nhân hoặc trong phạm vi hạn chế như trong gia đình, thì trừ một số trường hợp ngoại lệ, người sử dụng có thể sao chép tác phẩm đó (sao chép để sử dụng riêng). Một cuốn sách để cha mẹ và con đọc trong nhà có thể xem là cách dùng nằm trong phạm vi này.
Điều cần lưu ý là cách dùng sau khi làm xong. Điều 49 của cùng luật quy định rằng nếu bản sao làm ra để sử dụng riêng được phân phát hoặc trình bày cho công chúng (kể cả đăng lên Internet để người khác xem được) ngoài mục đích đó, thì bị coi như đã thực hiện việc sao chép. Dù là sách tự làm ở nhà, những cách dùng như đem phát ở hội chợ từ thiện hay đăng ảnh lên mạng xã hội đã vượt ra ngoài phạm vi gia đình, nên có thể cần sự cho phép của chủ sở hữu quyền. Với cuốn sách muốn cho người khác xem, làm bằng nhân vật do chính con nghĩ ra sẽ yên tâm hơn.
Nguồn tham khảo (ngày kiểm tra)
- Luật Bản quyền (Luật số 48 năm 1970)e-Gov Tra cứu luật và quy định (Cơ quan Kỹ thuật số Nhật Bản) / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
- Muốn sao chép để tạo thành tập sách nhỏFujifilm Business Innovation / tiếng Nhật / Kiểm tra ngày 18/11/2026
Câu hỏi thường gặp
Sách truyện tự làm nên có kích thước bao nhiêu?
Tùy cách làm. Sách mini làm từ một tờ A4 có mỗi trang bằng 1/8 khổ A4 (khoảng 7,4 cm × 10,5 cm), cỡ lòng bàn tay. Nếu gập đôi tờ A4 rồi khâu gáy giữa, mỗi trang sẽ là khổ A5 (14,8 cm × 21 cm). Khi trẻ nhỏ muốn vẽ tranh to, sách gập đôi là cỡ dễ vẽ hơn.
Chỉ dùng vật liệu ở cửa hàng đồng giá có làm được sách không?
Làm được. Những thứ như giấy vẽ, bìa cứng, băng keo giấy, keo khô dạng thỏi, chỉ và kim, máy bấm lỗ thường tìm được ở khu văn phòng phẩm, họa cụ, đồ thủ công của cửa hàng đồng giá hoặc tiệm văn phòng phẩm. Tuy vậy, mặt hàng ở những cửa hàng này thay đổi tùy cửa hàng và theo mùa, nên hãy kiểm tra tại chỗ. Nếu làm sách mini một tờ, chỉ cần giấy in ở nhà và một cây kéo.
Làm sách truyện nên dùng giấy in hay giấy vẽ?
Sách mini gấp một tờ thành 8 ô hợp với giấy mỏng dễ gấp (như giấy in). Sách khâu gáy giữa xếp chồng gập đôi và sách gấp đàn xếp hợp với giấy vẽ, vì bút sáp và màu nước bám tốt, lật nhiều cũng khó rách. Chỉ cần làm bìa bằng bìa cứng là sách bền hơn.
Có thể đóng bằng dập ghim được không?
Nếu bấm hai ghim ở mép trái tờ giấy thì dập ghim thường cũng đóng được. Khi đó, dán thêm một dải băng keo vải lên gáy đè qua ghim để tay ít chạm vào ghim và giấy cũng khó rách. Còn kiểu bấm ở giữa nếp gập đôi thì dập ghim loại thông thường thường không với tới, nên khâu bằng chỉ là chắc nhất.
Làm sao giữ sách con tự làm được lâu?
Trước hết, hãy chụp ảnh hoặc scan tất cả các trang để dù sách có hỏng, tranh vẫn còn. Bản thân cuốn sách nên cho vào bìa nhựa trong hoặc hộp, cất ở nơi không có nắng chiếu để giấy và màu khó phai. Khi đã có nhiều cuốn, xếp đứng chúng trong cùng một hộp theo thứ tự làm để lúc đọc lại dễ tìm.



