บทที่ 1
สี่ชามที่ยังไม่ได้จ่าย
ปัดไปทางซ้ายเพื่ออ่านต่อ
รถสีดำเลี้ยวโค้งมาอีกแล้ว
รากา ประดิปตา กำด้ามรถเข็นแน่น แล้ววิ่งพุ่งเข้าซอยตลาดปาเบอาน ผมหยิกฟูที่มัดรวมไว้กลางหัวด้วยหนังยางเด้งดึ๋งๆ ทุกครั้งที่ก้าววิ่ง
〈โอ๊ย ตามมาไม่เลิกเลยเว้ย!〉
ย่านเมืองเก่าของสุราบายาในยามเย็นอบอวลไปด้วยกลิ่นหอมแดง ปลาแห้ง และพริก จนแสบจมูก หม้อใบใหญ่บนรถเข็นโคลงเคลงไปมา ฝาหม้อกระทบกันดังแกร๊กๆ ข้างในคือน้ำซุปที่พ่อภูมิใจนักหนา
“ขอโทษครับ! ขอทางหน่อยครับ! บะหมี่วันนี้ยังชามละหนึ่งหมื่นห้าพันรูเปียห์ครับ!”
ต่อให้กำลังหนี ก็ไม่ลืมโฆษณา
เจ้าหนี้แน่เลย รากาคิด ทุกวันที่หนึ่งของเดือน เขาจะผ่อนให้ปัก โยโน ครั้งละห้าแสนรูเปียห์ งวดเดือนนี้ก็จ่ายไปตั้งแต่เมื่อวานแล้ว ปัก โยโน เป็นเจ้าหนี้สุภาพ หลังตรงเป็นเสาไฟฟ้า สวมถุงเท้าขาวสะอาดเสมอ คนแบบนั้นไม่นั่งรถสีดำแบบนี้มาแน่
〈แปลว่าเป็นเจ้าหนี้ที่ใหญ่กว่า น่ากลัวกว่าน่ะสิ!〉
รากาออกแรงที่แขนขวา แขนขาเขาเรียวผอมก็จริง แต่เฉพาะแขนขวาที่เขย่าหม้อบะหมี่ทุกวันกลับใหญ่ล่ำ ทว่ารถเข็นหนักเหลือเกิน โดยเฉพาะแผ่นไม้ก้นรถ หนักอย่างกับใส่เหล็กเข้าไป
“พ่อ ผมบอกแล้วไงว่าให้เปลี่ยนแผ่นก้นรถนี่เสียที!”
ซอยแคบลงเรื่อยๆ คนแบกกระสอบข้าวสาร จักรยานที่บรรทุกกรงไก่ เด็กคนหนึ่งเกือบล้ม รากายื่นมือไปก่อนที่ปากจะทันพูด ประคองไว้ด้วยมือข้างเดียว แล้ววิ่งต่อ
ทันใดนั้นเอง
ข้างหน้ามีลูกหาบห้าคนโผล่พรวดออกมา ทุกคนสวมผ้ากันเปื้อนกระสอบป่านเหมือนกันหมด คนนำหน้าตัวใหญ่ ไว้หนวดสีเกลือกับพริกไทยที่ปลายทั้งสองข้างงอนเชิดขึ้น ดูไม่เหมือนลูกหาบเลย เหมือนทหารมากกว่า
‘ไม่ต้องห่วงขอรับ! ตรงนี้พวกกระผมจะสกัดไว้เอง!’
พวกเขาช่วยกันซ้อนลังไม้ขึ้นมาทีละลัง ท่าทางตั้งใจจะกันรถคันหลัง แต่ที่ซ้อนกลับเป็นตรงหน้ารากา
“เดี๋ยว ไม่ใช่ตรงนั้น! ผมผ่านไม่ได้!”
‘รับทราบขอรับ!’
ชายหนวดทำท่าจะตะเบ๊ะอย่างฉับไว แต่ก็รีบเกาหัวแก้เก้อ แล้วย้ายลังไม้ไปไว้ข้างๆ รากาแทน ลังนั้นไปชนกองไข่ของร้านข้างๆ ไข่กลิ้งระเนระนาด คนที่ก้มจะเก็บก็ไปเกี่ยวขาอีกคนจนล้ม คนที่ถูกเกี่ยวล้มลงทั้งที่กอดถุงหอมแดงอยู่ ถุงเท้าขาวสะอาดถึงข้อเท้าโดดเด่นผิดปกติท่ามกลางซอยที่เต็มไปด้วยโคลน
หอมแดงกระจายเต็มซอยราวกับสายฝน
ล้อรถเข็นล้อหนึ่งขึ้นไปทับหอมแดงเข้า
รถเข็นเอียงวูบ
“โอ๊ะโอ๋ย!”
หม้อไถลลื่น รากาใช้แขนขวาอันใหญ่ล่ำเกี่ยวหูหม้อไว้ แล้วถอดรองเท้าแตะข้างซ้ายสอดงัดไว้ใต้ล้อเต็มแรง เป็นรองเท้าแตะสีเขียว ส่วนข้างขวาสีน้ำเงิน เพราะซื้อของถูกมาทีละข้าง สีเลยไม่เข้าชุดกัน
รถเข็นหยุดนิ่ง
หม้อก็ปลอดภัย
เพียงแต่ฝาหม้อกระเด็นหลุด น้ำซุปปลิวขึ้นไปกลางอากาศไปชามหนึ่งพอดี
และมันก็สาดใส่หน้าอกของสูทสีเทาของชายที่เพิ่งก้าวลงจากรถสีดำพอดิบพอดี
ซอยเงียบกริบ
ชายสูงวัยสวมแว่นกลมก้มมองหน้าอกที่ยังมีไอร้อนลอยขึ้น หยิบผ้าเช็ดหน้ามาเช็ดแว่นก่อน แล้วจึงเอ่ยว่า
‘…คุณรากาแห่งตระกูลประดิปตา ถูกต้องใช่ไหมครับ’
“เอ๊ะ ชื่อผมทำให้หนี้เพิ่มเหรอเนี่ย!?”
*
ชายคนนั้นไม่ใช่เจ้าหนี้ เขาแนะนำตัวว่าเป็นทนายรับรองเอกสาร ชื่อบัมบัง สุลิสติโอ
ลูกหาบทั้งห้าหายตัวไปตั้งแต่เมื่อไรไม่รู้ เหลือไว้แต่หอมแดง
รากาใช้แขนเสื้อยูนิฟอร์มสีส้มซีดเช็ดเหงื่อ แล้วเอาผ้าขนหนูมาถูสูทของทนายเป็นพัลวัน
“ขอโทษครับ ขอโทษจริงๆ! ค่าซักแห้งเท่าไรครับ …เอ๊ย ก่อนอื่น ลดให้อีกนิดได้ไหมครับ?”
‘ไม่เป็นไรครับ กลิ่นหอมดี’
ทนายตอบหน้าตาย
พ่อของเขา เฮนดรา ประดิปตา ได้ยินเสียงโวยวายจึงเดินมาจากอีกฟากของซอย สวมหมวกกลมกำมะหยี่สีดำ มือถือกระชอนด้ามยาว ก้าวเดินเนิบๆ เหมือนทุกวัน รากาไม่เคยเห็นพ่อรีบร้อนสักครั้ง
พ่อก้าวข้ามหอมแดงที่ระเกะระกะ พูดแค่ว่า “กินเสียก่อน” แล้วตักน้ำซุปให้ทนายหนึ่งชาม ทนายดื่มน้ำซุปชนิดเดียวกับที่เปื้อนสูทอย่างละเมียดละไม ตาโต พยักหน้าซ้ำแล้วซ้ำอีก
“เห็นไหมล่ะ! จริงๆ ชามละหนึ่งหมื่นห้าพันรูเปียห์ …เอ๊ย วันนี้ผมเลี้ยงเอง!”
ทนายวางชามลง หยิบซองจดหมายออกจากกระเป๋า
‘นี่คือพินัยกรรมของคุณกุนาวัน ประดิปตา ผมได้รับมอบหมายให้อ่านต่อหน้าคุณรากาในเย็นวันนี้ ซึ่งตรงกับวันทำบุญครบสี่สิบวันครับ’
“ของคุณปู่เหรอครับ?”
รากามองพ่อ เขาเจอปู่แค่ครั้งเดียวตอนเด็กๆ หูซ้ายของปู่ตั้งชี้ไปด้านข้าง เวลายิ้มฟันทองจะวาบ พ่อเป็นคนที่ออกจากบ้านหลังใหญ่หลังนั้นตั้งแต่หนุ่มๆ บ้านเราจึงไม่เคยรับเงินจากบ้านนั้นแม้แต่เซ็นต์เดียว พ่อพูดอย่างนั้นเสมอ งานทำบุญวันนี้บ้านเราก็ไม่ได้ไป
พ่อไม่พูดอะไร แค่ขยับหนวดที่ขาวแซมเล็กน้อย แล้วคนน้ำซุปในหม้อต่อ
ทนายอ่านพินัยกรรม
‘ข้าขอกำหนดไว้ ณ ที่นี้ว่าใครคือเจ้าของทรัพย์สมบัติของข้าตัวจริง ข้าทิ้งเบาะแสไว้ทั้งหมดห้าข้อ จงไล่ตามไปตั้งแต่ข้อแรกตามลำดับ ข้ามไปอ่านไม่ได้ ผู้ที่เปิดกล่องซึ่งอยู่ถัดจากข้อที่ห้าออกไป ณ สถานที่ที่กำหนด ต่อหน้าทนายรับรองเอกสาร ภายในเที่ยงวันของวันที่หนึ่งร้อยนับจากวันที่ข้าตาย ข้าจะยอมรับว่าเป็นเจ้าของตัวจริง’
“เจ้า เจ้าของตัวจริง…”
‘หากไม่ทันเวลา การบริหารทรัพย์สินจะมอบให้คณะกรรมการบริษัทดูแล ข้อสุดท้าย ท้องหิวใช้หนี้ไม่ได้ หนี้ก็คือหนี้’
“หนี้ก็คือหนี้ …คุณปู่ ในพินัยกรรมยังพูดเรื่องหนี้อีกเหรอเนี่ย?”
‘เที่ยงวันของวันที่หนึ่งร้อย นับจากวันนี้คืออีกหกสิบวันครับ สถานที่ เขียนไว้ว่าจะรู้ได้เมื่อไล่ตามเบาะแสไปครับ’
ทนายหยิบกระดาษเหลืองซีดออกมาจากในซองหนึ่งแผ่น
เป็นใบเสร็จเก่าๆ หมึกซึมเป็นสีน้ำตาล ขอบกระดาษขาดวิ่น รากาเอียงหน้าเข้าไปอ่าน
รถเข็นสี่ที่นั่ง ปี 1971 สี่ชาม ยังไม่ได้จ่าย
มุมขวาล่างมีตัวเลขเขียนด้วยดินสอเล็กๆ ตัวหนึ่ง เขียนแค่ว่า 1
“ยังไม่ได้จ่าย…”
ตาโตๆ ของรากาเบิกกว้างกลมดิก
“คุณปู่ก็เคยติดหนี้เหรอเนี่ย!?”
‘ประเด็นอยู่ตรงนั้นหรือครับ’
“ก็สี่ชามนะครับ! ถ้าคิดตามราคาตอนนี้ ชามละหนึ่งหมื่นห้าพันรูเปียห์”
รากางอนิ้วทีละนิ้ว
“รวมแล้วหกหมื่นรูเปียห์! คุ้มจัง! แค่นี้ก็จ่ายไหว!”
‘ถ้ามีคนให้จ่ายนะครับ’
ทนายยิ้มเพียงเล็กน้อย
*
รถสีขาวคันหนึ่งแล่นลื่นเข้ามาที่ปากซอย
ชายที่ก้าวลงมาตัวสูงเป็นพิเศษ เสื้อบาติกสีน้ำเงินเข้มลายคลื่นสีทองสะท้อนแสงอาทิตย์ยามเย็นจนเป็นประกาย รากานึกไปวูบหนึ่งว่าตึกธนาคารเดินมาเอง
‘อ้าว น้องชาย ต้อนรับแบบเอิกเกริกจริงนะ’
“พี่ดีมา!”
ดีมา ประดิปตา ลูกชายของลุง ผู้บริหารระดับสูงของบริษัทตระกูล ไม่ได้เจอกันมากี่ปีแล้วนะ ดีมาปัดผมลอนที่ยาวประบ่าขึ้น เอานิ้วแตะหูฟังเล็กๆ ที่หูซ้าย พูดคุยกับใครบางคนอยู่ พลางโบกมืออีกข้างให้รากาพร้อมรอยยิ้ม
‘เรื่องในพินัยกรรมเมื่อกี้ฉันฟังที่บ้านมาแล้ว เลยขอบอกไว้ก่อน กล่องนั้นฉันจะเป็นคนเปิดเอง’
“เอ๊ะ พี่ก็จะตามหาด้วยเหรอครับ?”
‘แน่นอนสิ ปกป้องตระกูลคือหน้าที่ของฉัน คนก็มี เงินก็มี เหลือเฟือ’
ดีมามองนาฬิกาทองเรือนใหญ่บนข้อมือซ้าย ด้านหลังมีเลขาหนุ่มยืนถือชาดอกมะลิกระป๋องเย็นๆ ด้วยสองมือรออยู่
‘สิ่งเดียวที่เงินซื้อไม่ได้คือเวลา เพราะฉะนั้นต้องรีบ ไปล่ะนะ น้องชาย Deal?’
“ดะ ดีล?”
ดีมาไม่รอคำตอบ เดินกลับไปที่รถ
รากายืนอ้าปากค้างอยู่พักใหญ่ จากนั้นจึงค่อยๆ หันไปทางทนาย
“เอ่อ เจ้าของตัวจริง… หมายความว่าเงินของคุณปู่จะกลายเป็นของผมเหรอครับ?”
‘เป็นของผู้ที่เปิดกล่องได้ครับ พินัยกรรมระบุไว้อย่างนั้น’
ในหัวของรากา ลูกคิดดีดดังกราวใหญ่
“ถ้าอย่างนั้นหนี้ก็เป็นศูนย์น่ะสิ!”
รากายกสองมือขึ้นฟ้า หมุนติ้วอยู่กับที่ เหยียบหอมแดง ลื่น แล้วโหนเสารถเข็นไว้
“พ่อ ได้ยินไหม! ไม่ต้องผ่อนปัก โยโน ทุกเดือนอีกแล้ว! พ่อไม่ต้องตื่นตีสี่แล้วนะ!”
พ่อกำลังสะเด็ดน้ำเส้นบะหมี่ด้วยกระชอน พูดทั้งที่หันหลังให้
‘ค่อยๆ ก็ได้’
“ค่อยๆ ไม่ได้หรอก! มีแค่หกสิบวันเองนะ!”
*
พอตกค่ำ สองพ่อลูกก็เข็นรถกลับมาจอดหน้าบ้าน
รากาตักน้ำซุปที่เหลือใส่ชามเล็กๆ แล้วยืนดื่ม ขิง กระเทียม น้ำซุปไก่ ถึงตรงนี้ก็รู้ แต่ลึกลงไปยังมีอะไรบางอย่างอยู่อีก เค็มๆ หอมๆ หวานนิดๆ ทั้งที่ดื่มมาทุกวันตั้งแต่เด็ก รากากลับเรียกชื่อมันไม่ได้สักอย่าง
“พ่อ น้ำซุปนี่ใส่อะไรบ้าง บอกผมสักทีเถอะ”
‘เดี๋ยวก็รู้เอง’
“คำนั้นพ่อก็พูดตอนผมอายุสิบขวบ”
พ่อไม่ตอบ นั่งยองลงใต้รถเข็น แล้วลูบแผ่นไม้ก้นรถหนักๆ เก่าๆ ด้วยฝ่ามือซ้ำแล้วซ้ำอีก แผ่นไม้ที่ต่อให้รากาบอกให้เปลี่ยนสักเท่าไร พ่อก็ไม่ยอมตกลงเด็ดขาด
“แผ่นนั้นน่ะ ที่หลังตลาดมีแผ่นเบาๆ ขาย ต่อได้ถึงสามหมื่นรูเปียห์เลยนะ”
‘ห้ามเปลี่ยน’
เสียงพ่อต่ำกว่าปกติเล็กน้อย
รากาพูดอะไรต่อไม่ได้ พ่อลุกขึ้นช้าๆ เอาผ้าขนหนูสีขาวที่คอเช็ดมือ
‘ไปเถอะ’
“…แล้วรถเข็นล่ะ”
‘พ่อทำเอง’
“พ่อคนเดียวเตรียมของตอนเช้าไม่ทันหรอกนะ”
‘กินเสียก่อน’
พ่อเทน้ำซุปที่เหลือในหม้อทั้งหมดใส่ชามของรากา รากายิ้มแล้วดื่มมันเข้าไป แต่ก็ยังบอกชื่อกลิ่นลึกๆ นั้นไม่ได้อยู่ดี
*
ก่อนนอน รากากางใบเสร็จออกอีกครั้งใต้หลอดไฟเปลือย
เขาเปิดกระเป๋าสตางค์ผ้าที่ห้อยคอ ซึ่งเป็นของที่แม่ทิ้งไว้ให้ หยิบสมุดเล่มเล็กขนาดเท่าฝ่ามือที่ใช้จดบันทึกการต่อราคาออกมา เขียนตัวใหญ่ลงบนหน้าใหม่
เหลืออีกหกสิบวัน
มุมซ้ายล่างของใบเสร็จมีตราประทับกลมๆ ของร้าน หมึกเลือนจนแทบไม่เหลือ รากายกกระดาษไว้ใต้หลอดไฟพอดี หรี่ตามอง
อ่านออกแค่สามตัวอักษร
สะพานแดง
“สะพานแดง… จุมบาตัน เมราห์ เหรอ?”
รากาใช้นิ้วลูบตัวอักษรเหล่านั้นเบาๆ
“กำหนดหกสิบวัน อันนี้คงต่อราคาอีกนิดไม่ได้สินะ”
── จบบทที่ 1 ──
